Yn Adroddiad Blynyddol Prif Arolygydd Addysg a Hyfforddiant Ei Mawrhydi 2011-2012 a gyhoeddwyd heddiw, mae Ann Keane yn adrodd, yn yr ysgolion a arolygwyd eleni, fod y gyfran a gafodd farnau da neu ragorol ychydig yn is na’r llynedd. Mewn ysgolion uwchradd, mae mwy o ysgolion yn dangos eithafion perfformiad rhagorol neu berfformiad anfoddhaol. Mae ysgolion cynradd ac ysgolion arbennig yn gwneud yn well nag ysgolion uwchradd. Ac mewn sectorau eraill, mae safonau’n parhau’n amrywiol.

Mae cryfderau mewn llawer o agweddau ar y ddarpariaeth – yn y Cyfnod Sylfaen a Bagloriaeth Cymru – ac mewn llawer o ysgolion a darparwyr unigol. Mae lles yn nodwedd gref ar draws y sectorau, er mai cyfraddau presenoldeb yw’r agwedd wannaf ar les.

Dywedodd Ann Keane,

“Mae newidiadau i’n fframwaith arolygu, ac yn arbennig cyflwyno arolygiadau dilynol, wedi llwyddo i wneud gwahaniaeth i wella safonau ac ansawdd y ddarpariaeth mewn ysgolion a darparwyr eraill.

“Y llynedd, nodom fod angen ymweliad dilynol ar bron i hanner yr ysgolion a’r darparwyr a arolygwyd gennym, er mwyn gwirio’u cynnydd. Eleni, wrth wneud ymweliadau dilynol, canfuom fod y rhan fwyaf o’r ysgolion wedi gweithredu ar ein hargymhellion a’u bod wedi gwneud digon o gynnydd i beidio â bod angen ymweliad arall. Wrth fynd yn ôl at y darparwyr ôl-16, gwelsom welliannau hefyd mewn dysgu oedolion yn y gymuned a Chymraeg i oedolion.

“Mae angen ymweliad dilynol y flwyddyn nesaf ar oddeutu hanner yr ysgolion a arolygwyd gennym eleni, a hefyd pump o’r wyth awdurdod lleol a arolygwyd.”

Mae’r adroddiad yn amlygu bod safonau ysgrifennu’n parhau’n bryder ar draws pob sector, ac mae plant yn gwneud gormod o gamgymeriadau mewn sillafu, atalnodi a ffurfio llythrennau.

Mae Ms Keane yn parhau:

“Mae nifer o agweddau’n dal i beri pryder, gan gynnwys safonau mewn darllen, ysgrifennu a rhifedd. Mae angen i ysgolion wella o ran cynllunio ffyrdd i ddisgyblion wella’u medrau llythrennedd a rhifedd ar draws pob maes dysgu.”

Mae ansawdd yr arweinyddiaeth yn amrywio ar draws pob sector. Er bod yr adroddiad yn dathlu’r arfer dda sy’n bodoli, mae Ann Keane yn nodi bod llawer i’w wneud eto i wella addysg a hyfforddiant yng Nghymru.

Aiff Ms Keane ymlaen i ddweud:

“Er bod disgwyliadau uchel gan fwyafrif o’r athrawon ac ysgolion, mewn lleiafrif o’r ysgolion cynradd a dros hanner yr ysgolion uwchradd, mae disgwyliadau rhai athrawon yn rhy isel.

“Yng ngallu ac ansawdd yr arweinyddiaeth mae’r ateb. Drwy hyn rwy’n golygu’r arweinyddiaeth sy’n cael ei chynnig gan brifathrawon, penaethiaid, a phrif swyddogion addysg awdurdodau lleol, ond hefyd yr arweinyddiaeth sy’n cael ei chynnig gan athrawon, cynorthwywyr cymorth dysgu, anogwyr dysgu a phawb sy’n gysylltiedig â chyflwyno addysg a hyfforddiant yng Nghymru.

“Dros y deuddeg mis nesaf, byddwn yn annog pob arweinydd, gan gynnwys athrawon ac ymarferwyr eraill, i ddarllen fy Adroddiad Blynyddol a defnyddio’r canfyddiadau a’r enghreifftiau o arfer dda i feddwl ynghylch sut gallan nhw fynd i’r afael â heriau a gwneud gwelliannau pellach.

“Eleni, rydym wedi cynhyrchu pecynnau PowerPoint hefyd. Maent ar gael ar wefan Estyn a gall ysgolion a darparwyr eu defnyddio i ysgogi trafodaeth ynglÅ·n â rhai o’r materion rwyf wedi’u codi yn fy Adroddiad Blynyddol.”

Nodiadau i Olygyddion:

Mae copi llawn o Adroddiad Blynyddol 2011-2012 a gweddarllediad gan Prif Arolygydd Ei Mawrhydi yn cael eu cyhoeddi ar wefan Estyn.

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant ar gyfer Cymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).
 

Astudiaethau achos o arfer orau

• Ysgol Bryngwyn, Sir Gaerfyrddin
• Ysgol Y Castell, Sir Gaerfyrddin – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Uwchradd Cathays, Caerdydd – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Gynradd Mount Stuart, Caerdydd – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Gynradd Peter Lea, Caerdydd – Gweithgareddau arolygu dilynol, tud 4
• Ysgol Arbennig Tŷ Gwyn, Caerdydd
• Ysgol y Gadeirlan, Caerdydd
• Cylch Meithrin Penllwyn, Ceredigion – Follow-up inspection activities, p10
• Ysgol Comins Coch, Ceredigion
• Ysgol Gynradd Sirol Plascrug, Ceredigion
• Ysgol Bryn Elian, Conwy – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Melyd, Sir Ddinbych – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Friars, Gwynedd – Gweithgareddau arolygiad dilynol, tud 7
• Ysgol Gyfun Gymunedol Cwrt Sart, Castell-nedd Port Talbot – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Gyfun Sandfields, Castell-nedd Port Talbot
• Ysgol Gynradd St Woolos, Casnewydd – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Ysgol Y Preseli, Sir Benfro – Adran gweithgarwch dilynol
• Ysgol Gynradd Gymunedol Tafarn-sbeit, Sir Benfro – Adroddiad sector, p6
• Ysgol Gynradd yr Eglwys yng Nghymru Priordy, Powys – Gweithgareddau arolygu dilynol, tud 4
• Ysgol Gynradd Llwynypia, Rhondda Cynon Taff – Blaenoriaethau a Darpariaeth, tud 17
• Cylch Meithrin Ynysybwl, Rhondda Cynon Taff
• Ysgol Gyfun Treorci, Rhondda Cynon Taff
• Ysgol Gyfun Cefn Hengoed, Abertawe
• Coleg Gŵyr, Abertawe
• Uned Cyfle i Famau Ifanc, Wrexham

Ar hyn o bryd, caiff ysgolion a darparwyr eu harolygu bob chwe mlynedd. Er mai dim ond rhybudd o 20 diwrnod gwaith o arolygiad a gaiff ysgolion a darparwyr, gallant yn aml ragweld pryd y cynhelir yr arolygiad nesaf.

Mae’r ymgynghoriad hefyd yn argymell lleihau yr amser y bydd gan ysgol neu ddarparwr i baratoi cynllun gweithredu wedi’r arolygiad (ar hyn o bryd, gall gymryd hyd at 80 diwrnod gwaith).

Meddai Ann Keane, Prif Arolygydd Estyn:

“Mae arolygiad annibynnol yn elfen hanfodol er mwyn hyrwyddo gwelliant mewn addysg a hyfforddiant.

 

“Gallwn weld eisoes effaith bositif ein proses arolygu yn y ddarpariaeth well a geir yn yr ysgolion hynny a gafodd gymorth ychwanegol drwy arolygiadau dilynol.

 

“Pan newidiwyd y broses arolygu gennym ym mis Medi 2010, roeddem am weithio mewn partneriaeth gydag ysgolion a darparwyr drwy gryfhau’r broses hunanarfarnu, datblygu eu medrau a’u gwybodaeth drwy arolygiadau gan gymheiriaid, defnyddio enwebeion a hyrwyddo arfer sy’n arwain y sector.

 

“Mae hwn yn ymgynghoriad pwysig sydd â’r potensial i newid y ffordd yr ydyn ni’n arolygu, lleihau’r straen ar athrawon a lleihau’r demtasiwn i ysgolion baratoi’n ormodol ar gyfer arolygiad gan y byddai’n anoddach rhagweld pryd y byddai’r arolygiad yn digwydd.

 

“Dwi am annog pob rhiant, dysgwr a darparwyr addysg a hyfforddiant i gymryd rhan yn yr ymgynghoriad.

Meddai’r Gweinidog Addysg Leighton Andrews:

“Dwi am weld gwelliant mewn safonau a pherfformiad yn y maes addysg yng Nghymru. Am y rheswm hwnnw, mae’n hanfodol bod proses arolygu Estyn, sydd eisoes yn un gadarn, mor drylwyr â phosib.

 

“Er mwyn i’n hysgolion a’n darparwyr lwyddo a darparu ar gyfer ein dysgwyr, mae angen iddynt fod o’r safon uchaf a chael eu hasesu’n iawn ac yn deg. Mae’r ymgynghoriad newydd hwn yn holi sut y gallwn ni ac Estyn wneud i hynny ddigwydd.”

Mae’r ymgynghoriad ar gael i’w lawrlwytho yma ac mae’n cynnwys holiaduron pwrpasol i ddysgwyr a rhieni a gweithwyr proffesiynol yn y maes addysg.

Mae Estyn wedi ymrwymo i gael barn rhanddeiliaid cyn gwneud unrhyw newidiadau i’r broses arolygu. Unwaith y bydd yr ymgynghoriad wedi dod i ben, bydd Estyn yn gwerthuso’r adborth i benderfynu pa newidiadau, os o gwbl, ddylid eu gwneud. Os oes angen gwneud unrhyw newidiadau yn dilyn yr ymgynghoriad, mae’n bosib y bydd angen i Lywodraeth Cymru ddiwygio’r rheoliadau a’r ddeddfwriaeth bresennol. Mae Estyn a Llywodraeth Cymru yn cynnal yr ymgynghoriad hwn ar y cyd er mwyn osgoi dyblygu gwaith.

 

Nodiadau i Olygyddion:
 

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

Mae Arfer dda mewn mathemateg yng nghyfnod allweddol 4 yn tynnu sylw at yr heriau a wynebir wrth godi safonau mewn mathemateg ledled Cymru, ac mae’n cynnwys astudiaethau achos o arfer orau mewn ysgolion uwchradd.

Dywed Ann Keane, y Prif Arolygydd,

“Mae llawer o gyflogwyr Cymru yn pryderu ynglŷn â’r diffyg medrau mathemategol a ddangosir gan gyflogeion. Dengys ymchwil fod rhyw 44% o gyflogwyr wedi gorfod buddsoddi mewn hyfforddiant medrau rhifedd ar gyfer y rhai sy’n gadael yr ysgol a’r coleg (Building for Growth: business priorities for education and skills, Education and skills survey 2011). Fe wnaeth canlyniadau PISA yn 2009 hefyd gadarnhau bod cyrhaeddiad yng Nghymru gryn dipyn y tu ôl i weddill y DU mewn mathemateg.

 

“Er bod safonau mewn mathemateg yn siomedig, mae’n galonogol gweld pocedi o arfer dda yn ein hysgolion uwchradd. Gydag addysgu a chynllunio da, gall ysgolion helpu disgyblion i gyflawni’u potensial llawn.

 

“Rwyf yn annog pob athro a phob pennaeth i ddarllen ein hadroddiad a’r astudiaethau achos, fel rhan o’u hymdrech i godi safonau a gwella addysgu mathemateg.”

Mae un o’r astudiaethau achos yn yr adroddiad yn tynnu sylw at yr arfer dda yn Ysgol Gyfun Esgob Gore, Abertawe, lle llwyddodd 20% o ddisgyblion i ennill graddau A * neu A mewn TGAU mathemateg yn 2012. Gosodir graddau targed i ymgyrraedd atynt i ddisgyblion ar draws yr holl bynciau, ac adolygir eu cynnydd deirgwaith y flwyddyn gan uwch arweinwyr a rhieni/gwarcheidwaid. O ganlyniad, gellir nodi a mynd i’r afael â thangyflawni yn gynnar. Mae’r ysgol 15 pwynt canran o flaen ysgolion eraill yn ei theulu ar gyfer cyrhaeddiad ar radd C ac uwch mewn mathemateg.

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw hefyd at yr heriau penodol o ran codi safonau mathemateg mewn ysgolion ledled Cymru. Daw’r arolygwyr i’r casgliad fod diffyg cefnogaeth i ddatblygiad proffesiynol mathemateg athrawon, boed o ysgolion eraill, awdurdodau lleol neu gonsortia rhanbarthol. Mae’r adroddiad yn argymell bod mwy o gymorth, cyngor a chyfleoedd datblygiad proffesiynol yn cael eu darparu i ysgolion.

Mae adroddiad Estyn yn cynnwys cyfres o argymhellion pellach i ysgolion, yn ymwneud ag ansawdd addysgu a dysgu, defnyddio asesu i fonitro cynnydd disgyblion ac arfer orau.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Cafodd adroddiad Estyn Arfer dda mewn mathemateg yng nghyfnod allweddol 4 ei gomisiynu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ac mae ar gael yn llawn yma.
• Mae’r canfyddiadau a’r argymhellion yn yr adroddiad yn defnyddio gwybodaeth o ymweliadau ag 18 o ysgolion uwchradd. Roedd gan yr ysgolion a ddewiswyd ar gyfer yr arolwg ganlyniadau cadarn mewn mathemateg. Mae’r sampl yn ystyried lleoliad daearyddol, cefndir economaidd-gymdeithasol, maint yr ysgol a chyd-destun ieithyddol. Yn ystod yr ymweliadau hyn, fe wnaeth yr Arolygwyr:
  • arsylwi gwersi yng nghyfnod allweddol 4;
  • adolygu llyfrau a dogfennaeth adrannau;
  • cyfarfod â grwpiau cynrychioliadol o ddisgyblion; a
  • chynnal trafodaethau gydag arweinwyr canol ac uwch arweinwyr.
  • Cafwyd tystiolaeth ychwanegol o’r canlynol:
  • Canlyniadau TGAU ar ddiwedd cyfnod allweddol 4, asesiadau athrawon y Cwricwlwm Cenedlaethol yng nghyfnod allweddol 3; ac
  • adolygiad o’r Cwricwlwm Cenedlaethol ar gyfer mathemateg yng nghyfnod allweddol 3.

Astudiaethau achos:

• Ysgol Gyfun Porthcawl, Pen-y-bont ar Ogwr
• Ysgol Uwchradd Llanisien, Caerdydd
• Ysgol Uwchradd Radur, Caerdydd
• Ysgol Bryngwyn, Sir Gaerfyrddin
• Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Myrddin, Sir Gaerfyrddin
• Ysgol Eirias, Conwy
• Ysgol Uwchradd Dyffryn, Casnewydd
• Ysgol Gyfun Treorci, RhCT
• Ysgol Gyfun Esgob Gore, Abertawe
• Ysgol Gymunedol Cefn Hengoed, Abertawe

Gwybodaeth am Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant ar gyfer Cymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar Lywodraeth Cynulliad Cymru ond cawn ein hariannu ganddi (o dan Adran 104 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998).

Am ragor o wybodaeth ewch i’n gwefan www.estyn.gov.uk

Adroddiad Estyn, Gweithio gyda’n gilydd i fynd i’r afael ag effaith tlodi ar gyflawniad addysgol yw’r trydydd mewn cyfres sy’n bwrw golwg ar dlodi plant. Mae’n edrych ar y gwaith mewn partneriaeth rhwng ysgolion, awdurdodau lleol ac asiantaethau allanol i fynd i’r afael ag effaith tlodi ar gyrhaeddiad ac mae’n cynnwys astudiaethau achos ar arfer orau.

Meddai Ann Keane, y Prif Arolygydd,

“Mae’r cyswllt rhwng difreintedd a thangyflawni addysgol mor gadarn ag y bu erioed. Gwyddom nad yw dysgwyr difreintiedig yn cyflawni cystal â’u cymheiriaid er bod y bwlch rhwng perfformiad dysgwyr sy’n gymwys i gael prydau ysgol am ddim a’r rhai nad ydynt wedi culhau ychydig.

 

“Rwy’n annog pob pennaeth ac uwch arweinydd i ystyried pa mor dda y mae eu hysgol yn deall anghenion dysgwyr difreintiedig ac i arfarnu pa mor dda y maent yn gweithio gydag asiantaethau allanol fel yr eir i’r afael ag effaith tlodi ar gyflawniad yn fwy effeithiol.”

Mae ysgolion sydd wedi llwyddo i wella perfformiad dysgwyr difreintiedig yn canolbwyntio ar anghenion disgyblion unigol. Mae’r ysgolion hyn yn dewis aelod pwrpasol o staff i gydlynu gwaith gyda gwasanaethau allanol, sy’n eu helpu i ddeall a monitro’r holl gymorth y mae disgyblion yn ei gael.

Mae darparwyr sydd wedi cynnwys teuluoedd ym mywyd yr ysgol wedi sylwi ar welliannau yn hyder disgyblion, yn eu hagwedd at ddysgu ac yn eu cyfraddau presenoldeb. Er enghraifft, cyflwynodd Ysgol Gynradd Pillgwenlly, Casnewydd, ystafell annog y teulu, a wnaeth alluogi plant i weithio ochr yn ochr â’u rhieni. Mae’r ysgol wedi sylwi ar gynnydd mewn cyfraddau presenoldeb o ganlyniad.

Hefyd, darganfu’r adroddiad nad yw awdurdodau lleol bob amser yn rhannu gwybodaeth am ddysgwyr difreintiedig gydag asiantaethau eraill. Yn ogystal, nid oes digon o gyfleoedd hyfforddi i arweinwyr ysgol ddysgu am fynd i’r afael ag effaith tlodi.

Caiff nifer o argymhellion ar gyfer ysgolion, awdurdodau lleol a chonsortia eu hamlygu yn yr adroddiad llawn, gan gynnwys argymhelliad y dylai ysgolion weithio’n agosach gydag ysgolion partner i ddatblygu dull cyffredin a gweithio gydag asiantaethau eraill i gynnwys teuluoedd difreintiedig yn fwy ym mywyd yr ysgol.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn Gweithio gyda’n gilydd i fynd i’r afael ag effaith tlodi ar gyflawniad addysgol gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ac mae ar gael yn llawn yma.
• Mae’r adroddiad hwn wedi’i seilio ar dystiolaeth o:
  • ymweliadau â sampl gynrychioliadol o 26 ysgol, craffu ar ddata ac adroddiadau arolygiadau ysgolion a gwasanaethau addysg awdurdodau lleol.
  • ymweliadau â chwe awdurdod lleol â lefelau difreintedd uchel.

• Astudiaethau achos:

  • Ysgol Gynradd Pillgwenlly, Casnewydd
  • Ysgol Gynradd Treorci, Rhondda Cynon Taf
  • Ysgol Gynradd Alexandra, Wrecsam
  • Awdurdod Lleol Castell-nedd Port Talbot

Dolenni

• Mynd i’r afael â thlodi ac anfantais mewn ysgolion: cydweithio â’r gymuned a gwasanaethau eraill – Gorffennaf 2011
• Arfer effeithiol wrth fynd i’r afael â thlodi ac anfantais mewn ysgolion – Tachwedd 2012

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant Cymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth mewn dysgu i bawb yng Nghymru. Gwnawn hyn drwy gynnig gwasanaeth cyngor ac arolygu annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru drwy arbenigedd ein staff.

Cawn ein hariannu gan, ond rydym yn annibynnol ar Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

For further information please visit our website www.estyn.gov.uk