Trosolwg o’r Sector Addysg Uwch

Mae QAA yn arwain Adolygiadau Gwella Ansawdd (Adolygiad GA) o ddarparwyr addysg uwch yng Nghymru, gan gynnwys prifysgolion a cholegau sy’n cael eu rheoleiddio dan Ddeddf Addysg Uwch (Cymru), yn rhan o gylch chwe blynedd o ymgysylltu. Yn y sector addysg uwch yng Nghymru, mae hunanwerthuso yn arfer sefydledig sydd wedi’i hymwreiddio, gan ffurfio rhan ganolog o ddulliau sefydliadol o sicrhau safonau academaidd a gwella ansawdd y profiad dysgu. Mae Adolygiadau Gwella Ansawdd QAA yn adeiladu ar y gweithgarwch mewnol hwn, gan ddefnyddio prosesau mewnol darparwyr, y mae’n ofynnol iddynt gyd-fynd â Chod Ansawdd y DU, a gwerthusiadau o’u blaenoriaethau gwella yn brif sail ar gyfer adolygiad allanol.

Mae’r Adolygiadau Gwella Ansawdd hyn wedi’u hategu gan God Ansawdd y DU: Cyngor ac Arweiniad QAA (QAA, 2024b) ac maent wedi’u llunio i gefnogi gwelliant sefydliadol a diogelu safonau academaidd. Mae Adolygiadau GA wedi’u seilio ar ddeialog adeiladol ac yn defnyddio cyfuniad o ddogfennau, tystiolaeth ac adolygiad ar y safle i archwilio dulliau’r darparwr o ran ansawdd a gwella. Mae dull adolygu QAA yn wahanol i fodelau sy’n seiliedig ar arolygu, gan ganolbwyntio’n fwy uniongyrchol ar werthuso tystiolaeth, ymgysylltu a deialog â rhanddeiliaid hanfodol, yn hytrach nag arsylwi sesiynau addysgu yn uniongyrchol (gan nodi ei bod yn ofynnol i bob darparwr fod â phrosesau i hwyluso arsylwi gan gymheiriaid). Wrth wraidd y broses hon y mae’r Hunanddadansoddiad, sef dogfen werthuso helaeth sydd cael ei pharatoi gan y darparwr, sy’n gosod y sylfaen ar gyfer yr adolygiad, gan gynnwys amlinellu sut mae’r darparwr yn bodloni safonau gwaelodlin, a’i ddull o wella.

Mae QAA hefyd yn cynnal Adolygiadau Ansawdd Porth ac, er nad yw’r llawlyfr cysylltiedig (Llawlyfr Adolygiad Ansawdd Porth – QAA, 2020) yn cyfeirio’n benodol ar ddogfen “Hunanwerthuso” neu “Hunanasesu”, mae gofyniad penodol am gyflwyniad gan y darparwr cyn yr ymweliad adolygu. Fel yr amlinellir ar dudalen 14 y llawlyfr, mae diben tebyg i’r cyflwyniad hwn, gan gynnig cyfle i’r darparwr gyflwyno tystiolaeth, gwybodaeth gyd‑destunol a throsolwg o sut mae’n bodloni’r gofynion rheoleiddiol sylfaenol. Felly, er nad yw wedi’i enwi felly, mae cyflwyniad y darparwr yn gweithredu fel dogfen hunanwerthuso, i bob diben.

Mae’r Hunanddadansoddiad yn gyfrif yn seiliedig ar dystiolaeth o sut mae darparwr yn sicrhau safonau academaidd ac yn gwella ansawdd y profiad dysgu. Disgwylir iddo fynd i’r afael â thri maes cyffredinol, sef: safonau academaidd, ansawdd a gwella cyfleoedd dysgu; ac effeithiolrwydd prosesau ansawdd. Caiff darparwyr eu hannog i gynnig myfyrdod clir a gonest ar gryfderau, meysydd i’w datblygu a’r camau sy’n cael eu cymryd i wella. Yn unol ag egwyddorion cyffredin hunanwerthuso ar draws y system drydyddol, mae hunanddadansoddiad effeithiol yn rhoi blaenoriaeth i farn werthusol dros ddisgrifio, yn dangos effaith wirioneddol ar ddysgwyr ac yn llywio camau gwella sydd wedi’u mynegi’n glir.

Mae QAA yn gofyn i ddarparwyr ymgysylltu â themâu craidd yr Adroddiad Adolygu, sef: safonau academaidd, y profiad dysgu, gwella, defnyddio data a phwyntiau cyfeirio allanol, a chanfyddiadau’r adolygiad, er y gall y strwythur a’r fformat amrywio yn amodol ar gyd‑destun a blaenoriaethau’r darparwr. Mae’r Hunanddadansoddiad yn gyfle i ddarparwyr esbonio’r hyn sy’n nodedig neu’n nodweddiadol am eu sefydliad, myfyrio ar effaith newid strategol neu sefydliadol, a dangos sut mae polisïau ac arferion yn cyfrannu at ansawdd a gwelliant. Mae hyn yn cynnwys manteisio ar dystiolaeth ansoddol a meintiol, fel yr Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr (NSS), yr Asiantaeth Ystadegau Addysg Uwch (HESA) neu Ganlyniadau Addysg Hydredol (data LEO), ac ystyried profiad gwahanol grwpiau o ddysgwyr, gan gynnwys ôl-raddedigion, dysgwyr rhyngwladol, dysgwyr o bell a’r rhai sydd â nodweddion gwarchodedig. Yn gyffredin â rhannau eraill o’r system drydyddol, mae rhywfaint o amrywioldeb o hyd o ran pa mor hyderus y caiff setiau data tebyg eu dehongli, eu rhoi mewn cyd-destun a’u hintegreiddio ochr yn ochr â thystiolaeth ansoddol i lywio barn werthusol.

Lle bo’n berthnasol, gofynnir i ddarparwyr hefyd ymateb i flaenoriaethau neu fetrigau perthnasol a nodwyd gan Medr, a disgrifio unrhyw berthnasoedd â chyrff dyfarnu neu’r defnydd o bwyntiau cyfeirio allanol y tu hwnt i ofynion gwaelodlin. Fel arfer, cyfeirir at wybodaeth ategol drwy atodiadau neu ddolenni mewnosodedig. Mae QAA hefyd yn mynnu y caiff dysgwyr eu cynnwys yn ystyrlon yn y broses hunanwerthuso, gan atgyfnerthu ymrwymiad ar y cyd i dryloywder a gwella. Disgwylir i’r Hunanddadansoddiad roi blaenoriaeth i farn feddylgar yn hytrach na disgrifio prosesau, gan gynnig cyfrif clir o sut mae’r darparwr yn deall, yn gwerthuso ac yn gwella ansawdd ei ddarpariaeth a phrofiad y dysgwr.

Mae pob darparwr Addysg Uwch yn y DU yn cydymffurfio â Chod Ansawdd y DU ar gyfer Addysg Uwch. Elfen graidd i ddangos tystiolaeth gyson o’r gydymffurfiaeth hon yw prosesau adolygu ac adrodd parhaus, blynyddol a chylchol mewnol sefydledig darparwyr eu hunain. Mae llawer o ddarparwyr wedi symud oddi wrth gylchoedd Adolygiad Cynllunio Blynyddol i gylchoedd gwella parhaus. Mae bron pob un o’r prosesau wedi’u seilio ar ddata, gan ddefnyddio dangosfyrddau data yn effeithiol ar draws sefydliadau. Ar ben hynny, mae’n ofynnol i ddarparwyr yng Nghymru gyflwyno Adroddiad Blynyddol i Medr gan y corff llywodraethol yn sicrhau ac yn dangos tystiolaeth bod prosesau ansawdd yn gweithio’n effeithiol, a bod gan y corff llywodraethol oruchwyliaeth a hyder yn y prosesau hyn. Mae’r adroddiadau hyn wedi’u seilio ar ddata wedi’i feincnodi gan y sector (er enghraifft canlyniadau gradd) ac yn gwerthuso effeithiolrwydd prosesau bob blwyddyn. Yr elfen olaf o hunanwerthuso mewnol o fewn darparwyr yw’r broses adolygu gylchol (a elwir yn aml yn Adolygiad Rhaglen Cyfnodol neu Adolygiad Ansawdd), sy’n aml yn gysylltiedig â’r broses ailddilysu rhaglenni. Gall y rhain weithredu fel Adolygiadau Gwella Ansawdd bach, gan gynnwys Hunanwerthusiad mewnol ar lefel rhaglenni neu ddisgyblaethau i lywio adolygiad y rhaglen. Ym mhob achos, mae myfyrwyr yn cyfranogi’n llawn mewn prosesau ac yn monitro deilliannau a chynlluniau gweithredu.

Mae gan ddarparwyr hefyd systemau datblygedig iawn ar gyfer casglu adborth gan arholwyr allanol a myfyrwyr (gan gynnwys trwy arolygon fel NSS), a dulliau dadansoddi a hunanwerthuso, sy’n aml yn rhan o brosesau gwella parhaus a nodwyd uchod.

Mae cynllunio camau gweithredu ar waith ym mhob darparwr mewn amrywiaeth o fformatau a dulliau, er y cydnabyddir y gall hyn fod yn anghyson o bryd i’w gilydd o fewn darparwyr o ran monitro cwblhad ac effaith. O ganlyniad, mae gan ddarparwyr Addysg Uwch systemau a phrosesau mewnol helaeth a datblygedig iawn ar gyfer hunanwerthuso, sy’n dangos tystiolaeth o lawer o gryfderau y gellir eu rhannu ar draws y system drydyddol, ond mae cyfleoedd o hyd i wella a dysgu o rannau eraill o’r system drydyddol yng Nghymru.

Mae adborth gan adolygwyr QAA wedi nodi’r cryfderau canlynol yn hunanwerthusiadau darparwyr AU:

• Mae darparwyr yn dangos dulliau aeddfed o hunanwerthuso sydd wedi’u hymwreiddio, wedi’u llunio trwy brosesau ansawdd sefydledig fel Gwelliant Parhaus, Adolygiad Rhaglen Blynyddol, Adolygiad Cyfnodol, Adroddiadau Sicrhau Ansawdd Blynyddol Llywodraethwyr, Hunanddadansoddiad ar gyfer Adolygiadau GA a chyflwyniadau darparwyr ar gyfer Adolygiadau Ansawdd Porth.
• Fel arfer, mae gweithgarwch hunanwerthuso yn manteisio ar ystod eang o ffynonellau tystiolaeth, gan gynnwys adroddiadau arholwyr allanol, adborth o arolygon myfyrwyr, setiau data allweddol (mewnol ac allanol e.e. data dilyniant a deilliannau) a gofynion cyrff proffesiynol.
• Yn gyffredinol, mae triongli tystiolaeth yn galluogi darparwyr i nodi meysydd cryf a meysydd i’w datblygu â chywirdeb rhesymol.
• Mewn rhai darparwyr, mae’n amlwg bod hunanwerthuso’n canolbwyntio ar weithredu a’i fod yn barhaus, gyda chanfyddiadau’n llywio gweithgarwch gwella wedi’i dargedu a chynnydd yn cael ei fonitro dros gyfnod.
• Mae llawer o ddarparwyr yn defnyddio’r broses yn effeithiol i fyfyrio ar effaith newid strategol neu sefydliadol a mynegi nodweddion nodedig eu darpariaeth.
• Mae cyfranogiad a phartneriaeth dysgwyr mewn hunanwerthuso, a phrosesau sicrhau a gwella ansawdd yn gyffredinol, yn fwyfwy amlwg, gan helpu i sicrhau bod safbwynt y myfyriwr yn cyfrannu at ddealltwriaeth sefydliadol o ansawdd a gwella ac yn ei llywio.

Mae adborth gan adolygwyr QAA hefyd wedi nodi lle gellid gwella hunanwerthusiadau rhai darparwyr AU ymhellach :

• Mae anghysondeb ar draws y sector o hyd o ran cwmpas, dyfnder ac ansawdd gwerthusol prosesau hunanwerthuso.
• Roedd rhai cyflwyniadau’n canolbwyntio gormod ar ddisgrifio prosesau yn hytrach na gwerthuso eu heffaith ar ansawdd cyfleoedd dysgu neu ddeilliannau myfyrwyr.
• Mae cyfle i ddatblygu mwy o fyfyrio beirniadol o fewn prosesau hunanwerthuso darparwyr a chenedlaethol, gan sicrhau y caiff cyflawniadau a risgiau eu hystyried mewn modd cytbwys.
• Gallai hunanwerthusiadau ehangu ar y defnydd presennol o setiau data hydredol ac allanol (fel NSS, HESA neu LEO) a’i ddyfnhau, er mwyn rhoi cyd-destun cyson i berfformiad a sicrhau y caiff mewnwelediadau sy’n dod i’r amlwg eu cysylltu’n benodol â thystiolaeth ansoddol.
• Gallai datblygiad pellach ganolbwyntio ar sicrhau y caiff camau gweithredu sy’n deillio o hunanwerthuso eu monitro’n fwy systematig o fewn cylch parhaus, gan helpu i gynnal eu rôl wrth ysgogi gwelliant.