Datblygu’r dull cynllunio, arsylwi a myfyrio
Quick links:
Gwybodaeth am y lleoliad
Mae Overton Playcentre CIO yn lleoliad bach mewn pentref gwledig ger Wrecsam, sydd ar agor 51 wythnos y flwyddyn rhwng 7.30am a 6pm o ddydd Llun i ddydd Gwener, gan ofalu am blant rhwng 18 mis a 12 oed. Mae’n cynnal darpariaeth Addysg Gynnar, Dechrau’n Deg, Meithrin a Mwy, grŵp plant bach a chlwb gwyliau.
Cyd-destun a chefndir yr arfer effeithiol neu arloesol
Roedd cynllunio ac arsylwi wedi dechrau dirywio yn y lleoliad. Roedd hyn yn rhwystro staff yn eu harfer yn ystod sesiynau Addysg Gynnar ac nid oedd yn addas i’r diben. Nid oedd y gwaith cadarnhaol mae ymarferwyr yn ei wneud bob amser yn cael ei gofnodi na’i fwydo’n ôl i’ch cylch cynllunio, a adawyd i un aelod staff i’w gwblhau. Roedd yn anodd dod i hyd i’r amser i gyfarfod fel grŵp staff ac nid oedd y trafodaethau dyddiol cyson sy’n cael eu cynnal am blant, eu medrau, eu cynnydd a’r camau nesaf yn eu dysgu yn cael eu cofnodi. Nodwyd hyn yn faes yr oedd angen ei wella. Cymerodd dau aelod staff ran yn rhaglen Arweinyddiaeth Greadigol Cyngor Celfyddydau Cymru a gyda chymorth athro cyswllt yr awdurdod lleol, dechreuodd ymarferwyr y broses o wella’r systemau hyn.
Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch
Mae’r cylch cynllunio a grëwyd gan ymarferwyr yn defnyddio syniadau o ddull penodol, cydnabyddedig, y mae’r tîm yn ei ddehongli yn eu ffordd eu hunain. Maent yn defnyddio dull syml i gofnodi syniadau a diddordebau’r plant wrth iddynt ddigwydd ac mae trafodaethau rheolaidd yn cynnig cyfleoedd ychwanegol i blant rannu eu syniadau. Weithiau, mae’n dechrau gyda’r staff yn arsylwi plant yn chwarae ac yn aros am yr awgrym chwarae. Ar adegau eraill, gallai plentyn fynegi diddordebau penodol neu ofyn cwestiwn am rywbeth y maent yn ei weld yn ddiddorol. Mae ymarferwyr yn defnyddio cofnod cynllunio i weithio ar y syniad gyda’r plentyn. Mae’r dull yn cynnwys defnyddio trosolwg o fedrau’r cwricwlwm, lle mae ymarferwyr yn tynnu sylw at ba fedr a arsylwyd.
Mae ymarferwyr hefyd yn dod ag adnoddau a theganau i’w rhannu gyda’r plant. Gall hyn hefyd fod yn weithgaredd neu’n syniad diddorol sydd wedi’i lunio i danio chwilfrydedd a dychymyg y plant. Mae’r dull hwn wedi dod â’r pleser yn ôl i addysgu, gan alluogi ymarferwyr i ddod â gwrthrychau cyffrous i’w rhannu gyda’r plant neu rannu syniadau neu brofiadau y maent yn credu y bydd plant yn eu mwynhau. Mae ymarferwyr yn cofnodi arsylwadau o’r plant a’r medrau penodol y gallai’r plentyn fod yn eu dangos ar y pryd.
Mae ymarferwyr yn llenwi’r cofnod hunanfyfyrio wythnosol, sy’n cynnwys manylion am yr hyn a aeth yn dda, yr hyn y mae’r plant wedi bod â diddordeb ynddo a pha sgiliau y buont yn eu datblygu. Mae adran hefyd i gofnodi trafodaethau â rhieni ac asiantaethau eraill. Mae’r holl wybodaeth hon yn bwydo’r camau datblygu nesaf. Mae pob ymarferydd yn ychwanegu syniadau a sylwadau, gan fod y wybodaeth yn cael ei harddangos i bawb ei rhannu a’i hystyried. Mae un aelod staff yn ysgrifennu trosolwg o’r wythnos, sy’n cael ei arddangos am yr wythnos ganlynol. Mae pob ymarferydd yn deall y dull newydd ac wedi dwyn perchnogaeth o’r broses.
Ar ôl hanner tymor, sylweddolodd ymarferwyr nad oedd unrhyw drosolwg o’r medrau a arsylwyd. Dyluniodd y tîm ddogfen ‘coeden’, a oedd yn crynhoi’r holl syniadau yn gysylltiedig â thema benodol. Mae’r canghennau’n ffurfio’r syniad neu’r rhodd, a’r dail yn ffurfio’r medrau a arsylwyd. Mae hyn yn rhoi map defnyddiol i ymarferwyr o daith y plant.
Yn ddiweddar, sylweddolodd ymarferwyr fod angen iddynt olrhain plant unigol yn fanylach. Maent yn parhau i weithio ar yr agwedd hon. Ar hyn o bryd, maent yn defnyddio’r cofnod trosolwg medrau, ond maent yn chwilio’n weithredol am ddyluniad sy’n fwy effeithiol yn weledol.
Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar y ddarpariaeth ac ar safonau plant?
Bu’r effaith yn drawsnewidiol. Erbyn hyn, mae’r broses gynllunio, arsylwi a myfyrio yn ymdrech tîm cyfan. Mae pob ymarferydd yn cyfranogi’n weithredol ac yn llenwi’r ddogfennaeth, gan eu bod yn gwybod ei bod yn effeithiol.
Y canlyniad annisgwyl yw bod meysydd y maent wedi’u gweld yn anodd rhoi sylw iddynt yn draddodiadol, fel medrau mathemategol, yn cael eu harsylwi a’u cofnodi’n rheolaidd. Caiff hyn ei adlewyrchu yn y sgoriau coch, melyn a gwyrdd yn yr adroddiadau hunanwerthuso sy’n cael eu rhannu â’r athro cyswllt. Mae’r broses wedi galluogi ymarferwyr i fod yn fwy ymwybodol o’r medrau nad ydynt yn cael eu cofnodi’r un mor rheolaidd, sy’n golygu eu bod yn eu defnyddio’n fwy naturiol pan fydd cyfle’n codi.
Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda?
Mae’r lleoliad wedi rhannu arfer â darparwyr eraill trwy ei waith ag athro cyswllt yr awdurdod lleol. Mae hefyd wedi darparu arddangosiad yn dangos ei ddull mewn digwyddiad dathlu ar gyfer yr holl leoliadau addysg gynnar yn yr awdurdod lleol.