Yn ddiweddar, buom yn holi barn rhanddeiliaid fel rhan o’n hymchwil amgyffredion rhanddeiliaid annibynnol. Nod y gwaith hwn yw ein helpu i ddeall sut mae rhanddeiliaid ledled Cymru yn gweld ein gwaith, pwy ydym ni, beth rydym ni’n ei wneud a’r effaith a gawn. Un o’n huchelgeisiau yw bod pawb rydym yn rhyngweithio â nhw yn deall ac yn gwerthfawrogi ein cyfraniad at y sector ac at ddysgwyr yng Nghymru. 

Hon yw’r ail flwyddyn i ni gynnal y gwaith hwn, sy’n cynnwys arolwg ar-lein agored a chyfweliadau manylach dros y ffôn. Mae’r canfyddiadau yn ein helpu i gael dealltwriaeth fanylach o’r perthnasoedd gwaith sydd gennym â’n rhanddeiliaid – i asesu ein henw da, asesu effaith a defnyddioldeb ein hadroddiadau, ein cyhoeddiadau a’n hymgyrchoedd allweddol, a deall y dulliau y mae rhanddeiliaid yn eu ffafrio i gyfathrebu ac ymgysylltu â ni. 

 
Bydd Estyn yn defnyddio’r canfyddiadau i lywio gwaith parhaus i wella cysondeb, lleihau pryderon, a chryfhau ymgysylltu a chyfathrebu—yn enwedig gyda staff mewn rolau nad ydynt yn rhai uwch. 

Dywed Owen Evans, y Prif Arolygydd,

“Mae’n galonogol fod y rhai sydd wedi cael  arolygiadau yn y blynyddoedd diwethaf yn adrodd am safbwyntiau mwy cadarnhaol, sy’n amlygu pwysigrwydd y newidiadau a gafodd eu cyflwyno o dan y fframwaith arolygu newydd a’n ffocws clir ar ddeialog a chydweithio. 

“Mae’r ymchwil hon yn rhoi mewnwelediad gwerthfawr ac amserol i ni ar sut caiff Estyn ei amgyffred gan ystod eang o randdeiliaid ledled Cymru. Rwy’n hynod falch ein bod ni, eleni, wedi clywed gan lawer mwy o arweinwyr canol a staff sy’n gweithio’r tu allan i rolau uwch, y mae eu lleisiau’n hanfodol os ydyn ni am ddeall effaith lawn ein gwaith.  

“Rydyn ni’n cymryd y canfyddiadau hyn o ddifri. Maen nhw’n atgyfnerthu’r angen i ni barhau i wella cysondeb, tryloywder a chyfathrebu, a sicrhau bod ein gwaith yn cael ei ddeall, nid yn unig gan uwch arweinwyr ond gan staff ar bob lefel. Bydd lleihau pryderon diangen, cryfhau ymgysylltu ag arweinwyr canol ac athrawon, a rhannu arfer orau yn fwy effeithiol yn parhau yn flaenoriaethau allweddol i ni. Mae gwrando ar adborth fel hyn yn ganolog i’n hymrwymiad i ddysgu, gan wella a meithrin ymddiriedaeth ar draws y system addysg.” 

Byddwn yn parhau i gynnal yr ymarfer hwn yn flynyddol i’n galluogi i feincnodi a mesur cynnydd yn ein gwaith wrth i ni wrando ac ymateb. 

Darllenwch mwy yma: Canfyddiadau ymchwil rhanddeiliad 2025

Ymunwch â ni ar gyfer ein gweminar Estyn yn Fyw am 4:00yh ar 12 Chwefror 2026 am drafodaeth ynglŷn â’r negeseuon allweddol o Adroddiad Blynyddol PAEF, fydd yn cael ei gyhoeddi ar 11 Chwefror 2026.

Clywch gan Owen Evans PAEF ac awduron yr adroddiad am,yr hyn sydd yn mynd yn dda a’r hyn sydd angen gwella mewn gwahanol sectorau addysg yng Nghymru.

Ymunwch â ni ar gyfer ein gweminar Estyn yn Fyw am 4:00yh ar 11 Rhagfyr 2025 am drafodaeth ynglŷn â gwella addysgu ac arweinyddiaeth mewn addysg fathemateg.

Bydd awdur yr adroddiad, Nicola Thomas AEF yn cael cwmni cynrychiolwyr o Ysgol Cwm Banwy ac Ysgol Uwchradd Esgob Llandaf i rannu eu profiadau.

O fis Medi 2026, byddwn yn lansio ffocws manylach tair blynedd ar ddarllen. Rydym yn gwybod nad yw llawer o ddysgwyr yn ddarllenwyr rhugl, datblygedig erbyn iddynt adael yr ysgol neu addysg bellach a hoffem fod yn rhan o’r ateb sy’n torri’r cylch hwn. Ein nod yw cefnogi pob darparwr addysg – o leoliadau meithrin nas cynhelir i ysgolion, colegau a gwasanaethau dysgu oedolion – i wella lefelau llythrennedd pob dysgwr yng Nghymru. Byddwn yn canolbwyntio ein gwaith arolygu ac yn datblygu ystod o adnoddau i helpu i roi hwb i safonau ledled Cymru; i roi’r cyfle gorau i bob dysgwr lwyddo.

Mae darllen yn rhugl yn hanfodol ar gyfer dysgu, lles a chyfleoedd bywyd ac mae ymchwil yn dangos bod cysylltiad cryf rhwng llythrennedd isel a thangyflawniad, tlodi a throseddu. Mae’r rhai sydd â llythrennedd gwael ddwywaith yn fwy tebygol o fod yn ddi-waith, yn ennill 60% yn llai, ar gyfartaledd, ac mae gan dros hanner y boblogaeth oedolion yn y carchar fedrau darllen islaw medrau plentyn 11 oed. Hoffem sicrhau bod dysgwyr yn gallu gwneud cynnydd gwell ar draws pob un o feysydd y cwricwlwm a chael cyfleoedd gwell mewn bywyd.

Dywedodd y Prif Arolygydd, Owen Evans:

“Darllen yw’r allwedd i gynifer o bethau. Nid oes sylfaen bwysicach ac, er bod arfer ragorol mewn addysgu darllen ledled Cymru, nid yw pob darparwr yn canolbwyntio digon ar wella darllen dysgwyr. Hoffem fod yn rhan o’r ateb a fydd yn helpu i dorri’r cylch rhwng llythrennedd isel a thlodi.

“Trwy ein harolygiadau a’n hymweliadau ymgysylltu, byddwn yn ennill dealltwriaeth well o ba mor dda y mae darparwyr yn datblygu diwylliant darllen cryf ac yn gwerthuso effeithiolrwydd systemau sy’n cefnogi dysgwyr wrth iddynt symud trwy wahanol gamau o ddatblygu darllen. Bydd ein harolygwyr yn ystyried a yw darparwyr yn defnyddio dulliau wedi’u seilio ar dystiolaeth, sy’n addas ar gyfer anghenion dysgwyr, a chyda ffocws traws-sector ar ddarllen, byddwn yn nodi’r hyn sy’n gweithio’n dda ac yn rhannu canfyddiadau i gefnogi gwelliant ar draws y system addysg. 

“Mae darllen yn fedr gydol oes sy’n agor drysau i gyfleoedd yn y dyfodol a thrwy’r dull targedig hwn, ein nod yw cefnogi dysgwyr yn well i wneud cynnydd ar draws pob un o feysydd y cwricwlwm a chael cyfleoedd gwell mewn bywyd.

“Mae ein dysgwyr yn haeddu ymdrech gydweithredol i roi hwb i safonau darllen a byddwn yn cydweithio â Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol Cymru, Dysgu, Adnodd, Arolygiaeth Gofal Cymru a Chymwysterau Cymru i sicrhau bod ein hymdrechion yn cyd-fynd â’i gilydd.”

Dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, Lynne Neagle:

“Darllen yw conglfaen dysgu ac mae’n fedr sylfaenol sy’n llunio cyfleoedd bywyd. Mae gwella lefelau llythrennedd yn flaenoriaeth uchel ac rwy’n croesawu ffocws manylach Estyn ar ddarllen a’u hymrwymiad i gydweithio ar draws y system addysg i godi safonau. Trwy sicrhau bod pob dysgwr yng Nghymru yn datblygu medrau llythrennedd cryf, rydym nid yn unig yn gwella deilliannau addysgol — rydym yn agor drysau i gyflogaeth, yn mynd i’r afael ag anghydraddoldeb ac yn rhoi’r offer sydd eu hangen ar ein pobl ifanc i ffynnu. Rwy’n edrych ymlaen at weld yr effaith y bydd yn ei chael ar ddysgwyr ledled Cymru.”

Bydd Estyn yn parhau i ddatblygu rhaglen dros y misoedd nesaf sy’n integreiddio ffocws clir ar ddarllen yn yr holl waith arolygu ac ymgysylltu. Bydd golwg ychydig yn wahanol ar hyn ym mhob sector a bydd yn cael ei gefnogi gan raglen hyfforddiant gynhwysfawr ar gyfer yr holl staff arolygu cyn ei lansio ym mis Medi 2026. Yn ogystal â hyn, bydd Estyn yn cynnal rhaglen o ddigwyddiadau byw a rhithwir i rannu arfer orau â darparwyr addysg.

Ymunwch â ni ar gyfer gweminar Estyn yn Fyw am 4:00yh ar 27 Tachwedd 2025 am drafodaeth ynglŷn â gweithredu ieithoedd rhyngwladol o fewn y Cwricwlwm i Gymru.

Bydd awdur yr adroddiad, Matthew Jones AEF yn cael cwmni cynrychiolwyr o Ysgol Pencae, Caerdydd ac Ysgol Y Bont Faen i rannu eu profiadau.

Heddiw, mae Estyn wedi cyhoeddi ei fewnwelediadau cynnar o Adroddiad Blynyddol y Prif Arolygydd 2024-25, gan nodi’r hyn sy’n gweithio’n dda ar draws addysg yng Nghymru a’r hyn y mae angen ei wella. Mae’r canfyddiadau’n cynnig cipolwg cynnar ar yr heriau a’r llwyddiannau yn genedlaethol ar draws deunaw sector addysg a hyfforddiant, cyn cyhoeddi’r adroddiad llawn ym mis Chwefror 2026.

Mae canfyddiadau diweddaraf Estyn, a gasglwyd o dros 400 o ymweliadau arolygu yn 2024-25, yn dangos bod lles a diogelu dysgwyr yn parhau i fod yn sylfeini cryf mewn addysg yng Nghymru. Mae’r rhan fwyaf o ddarparwyr yn cynnal amgylcheddau cadarnhaol a chynhwysol, lle mae dysgwyr yn teimlo’n ddiogel, yn cael eu cefnogi ac yn barod i ddysgu. Fodd bynnag, mae presenoldeb yn broblem barhaus mewn llawer o sectorau o hyd.

Mae’r penawdau ar draws pob sector yn tanlinellu pwysigrwydd addysgu o ansawdd uchel a medrau llythrennedd cryf wrth helpu dysgwyr i gyflawni eu potensial ar draws y cwricwlwm ac mewn hyfforddiant. Caiff ystod o enghreifftiau cryf eu hamlygu; fodd bynnag, mae’r adroddiad yn tynnu sylw at y ffaith bod amrywiad o hyd yn ansawdd yr addysgu a chysondeb yn y modd y caiff y cwricwlwm ei gyflwyno ar draws darparwyr.

Mae arweinyddiaeth effeithiol a hunanwerthuso cadarn yn parhau i fod yn nodweddion darparwyr mwyaf llwyddiannus. Mae arweinwyr sy’n adnabod eu hysgolion a’u lleoliadau yn dda, sy’n cynnwys staff mewn myfyrio gonest a gwelliant parhaus, yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf i brofiadau a deilliannau dysgwyr.

I gynorthwyo darparwyr i wella eu lleoliadau eu hunain, mae’r crynodebau ar gyfer pob sector yn cyfeirio at adroddiadau arolygu ac astudiaethau achos gan ddarparwyr a arolygwyd ac y canfuwyd eu bod yn gwneud yn arbennig o dda. Mae’r adroddiad yn cwmpasu ystod eang o sectorau ar draws y sectorau addysg a hyfforddiant, gan gynnwys ysgolion, addysg bellach, addysg gychwynnol athrawon, gwasanaethau addysg llywodraeth leol, trefniadau trochi yn y Gymraeg ac addysg yn y sector cyfiawnder. Gyda’i gilydd, maent yn cynnig darlun cenedlaethol o gynnydd, heriau a chyfleoedd ledled Cymru.

Dywedodd y Prif Arolygydd, Owen Evans:

“Mae’r adroddiad mewnwelediadau cynnar eleni yn amlygu’r neges bod addysgu o ansawdd uchel, llythrennedd cryf ac arweinyddiaeth effeithiol yn hollbwysig i gynnal gwelliant.

“Trwy rannu’r canfyddiadau hyn ar gyfer sectorau penodol nawr, rydym am helpu darparwr i fyfyrio, dysgu o arfer gref a pharhau i adeiladu ar yr hyn sy’n gweithio’n dda.”

“Bydd fy adroddiad blynyddol llawn yn cael ei gyhoeddi ym mis Chwefror, a bydd yn cynnig mewnwelediad pellach i’n blaenoriaethau cyfredol ar gyfer addysg a hyfforddiant yma yng Nghymru, gan gynnig rhagor o fanylion am ganfyddiadau ein harolygiadau, ynghyd â dadansoddiad o nifer o themâu ehangach, gan gynnwys llythrennedd, effaith arweinyddiaeth ar addysgu a meddwl yn annibynnol.”  

Mae’r adroddiad mewnwelediadau cynnar ar gael i’w ddarllen ar-lein, gan gynnwys enghreifftiau o arfer effeithiol o bob cwr o Gymru.