Mae colegau addysg bellach ledled Cymru yn dechrau archwilio sut y gall deallusrwydd artiffisial (AI) gefnogi addysgu, dysgu ac effeithlonrwydd sefydliadol, yn ôl adroddiad newydd gan Estyn, Archwilio’r Potensial: Deallusrwydd Artiffisial mewn Addysg Bellach.

Mae’r adroddiad yn canfod, er bod y sector yn dal i fod yng nghyfnod cynnar mabwysiadu AI, fod momentwm cynyddol ymhlith staff a dysgwyr i ddefnyddio’r dechnoleg i gefnogi dysgu, cynllunio ac adborth. Yn yr enghreifftiau cryfaf, mae colegau’n dechrau integreiddio AI i’w cynllunio strategol, gan ei gysylltu ag addysgu, cynhwysiant a gwella gwasanaethau i ddysgwyr. Adroddodd dysgwyr eu bod yn defnyddio offer AI i helpu i grynhoi gwybodaeth, strwythuro gwaith ysgrifenedig a chefnogi eu dealltwriaeth o bynciau cymhleth.

Dywedodd llawer o ddysgwyr, gan gynnwys y rhai ag anghenion dysgu ychwanegol, y gall offer AI eu helpu i feithrin hyder a rheoli eu gwaith cwrs yn fwy effeithiol. Mae staff hefyd yn dechrau archwilio sut y gall AI gefnogi cynllunio gwersi, creu adnoddau ac adborth ffurfiannol, er bod arfer yn amrywio’n fawr ar draws meysydd cwricwlwm.

Fodd bynnag, mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at sawl her. Mewn llawer o golegau, mae dysgwyr yn derbyn negeseuon cymysg ynghylch yr hyn sy’n ddefnydd derbyniol o AI, yn enwedig wrth gwblhau gwaith asesedig. Yn aml, darperir canllawiau yn ystod y cyfnod sefydlu ond nid ydynt yn cael eu hailymweld yn rheolaidd, gan adael rhai dysgwyr yn ansicr neu’n bryderus ynghylch defnyddio offer AI hyd yn oed pan allent gefnogi dysgu.

Mae’r adroddiad hefyd yn nodi, er bod ystyriaethau moesegol, diogelwch a diogelu yn cael eu cydnabod fwyfwy gan golegau, nad ydynt wedi’u hymgorffori’n gyson ym mhrofiad y dysgwr eto. Mae cyfleoedd i ddysgwyr ddatblygu dealltwriaeth feirniadol o AI, gan gynnwys materion fel rhagfarn a gorddibyniaeth ar dechnoleg, yn parhau i fod yn gyfyngedig mewn llawer o achosion.

Dywedodd Owen Evans, Prif Arolygydd Ei Fawrhydi yn Estyn:

“Mae deallusrwydd artiffisial eisoes yn dechrau dylanwadu ar sut mae dysgwyr yn astudio a sut mae staff yn cynllunio ac yn cyflwyno dysgu mewn colegau addysg bellach ledled Cymru. Mae ein canfyddiadau’n dangos arfer cynnar calonogol, gyda dysgwyr a staff yn archwilio sut y gall deallusrwydd artiffisial gefnogi dysgu, hyder ac effeithlonrwydd.

“Fodd bynnag, bydd angen i golegau sicrhau bod dysgwyr yn derbyn canllawiau clir a chyson ynghylch sut y gellir defnyddio deallusrwydd artiffisial yn briodol. Bydd datblygu dealltwriaeth dysgwyr o ddefnydd moesegol a chyfrifol deallusrwydd artiffisial hefyd yn bwysig wrth i’r dechnoleg barhau i esblygu.”

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at bwysigrwydd arweinyddiaeth gref, cyfathrebu clir â dysgwyr a deialog barhaus ar draws y sector i sicrhau bod deallusrwydd artiffisial yn cefnogi dysgu o ansawdd uchel a mynediad teg at gyfleoedd.

Ymunwch â ni ar gyfer ein gweminar Estyn yn Fyw am 4:00yh ar 26 Mawrth 2026 am drafodaeth ynglŷn ag Ymweliadau Interim a beth mae hyn yn ei olygu’n ymarferol.

Bydd y sesiwn drafod yn dadansoddi popeth sydd angen i chi ei wybod cyn Ymweliad Interim – gan ei gwneud yn sesiwn hanfodol i arweinwyr ysgolion, staff a llywodraethwyr sydd eisiau dysgu mwy am y broses.

Yn ddiweddar, buom yn holi barn rhanddeiliaid fel rhan o’n hymchwil amgyffredion rhanddeiliaid annibynnol. Nod y gwaith hwn yw ein helpu i ddeall sut mae rhanddeiliaid ledled Cymru yn gweld ein gwaith, pwy ydym ni, beth rydym ni’n ei wneud a’r effaith a gawn. Un o’n huchelgeisiau yw bod pawb rydym yn rhyngweithio â nhw yn deall ac yn gwerthfawrogi ein cyfraniad at y sector ac at ddysgwyr yng Nghymru. 

Hon yw’r ail flwyddyn i ni gynnal y gwaith hwn, sy’n cynnwys arolwg ar-lein agored a chyfweliadau manylach dros y ffôn. Mae’r canfyddiadau yn ein helpu i gael dealltwriaeth fanylach o’r perthnasoedd gwaith sydd gennym â’n rhanddeiliaid – i asesu ein henw da, asesu effaith a defnyddioldeb ein hadroddiadau, ein cyhoeddiadau a’n hymgyrchoedd allweddol, a deall y dulliau y mae rhanddeiliaid yn eu ffafrio i gyfathrebu ac ymgysylltu â ni. 

 
Bydd Estyn yn defnyddio’r canfyddiadau i lywio gwaith parhaus i wella cysondeb, lleihau pryderon, a chryfhau ymgysylltu a chyfathrebu—yn enwedig gyda staff mewn rolau nad ydynt yn rhai uwch. 

Dywed Owen Evans, y Prif Arolygydd,

“Mae’n galonogol fod y rhai sydd wedi cael  arolygiadau yn y blynyddoedd diwethaf yn adrodd am safbwyntiau mwy cadarnhaol, sy’n amlygu pwysigrwydd y newidiadau a gafodd eu cyflwyno o dan y fframwaith arolygu newydd a’n ffocws clir ar ddeialog a chydweithio. 

“Mae’r ymchwil hon yn rhoi mewnwelediad gwerthfawr ac amserol i ni ar sut caiff Estyn ei amgyffred gan ystod eang o randdeiliaid ledled Cymru. Rwy’n hynod falch ein bod ni, eleni, wedi clywed gan lawer mwy o arweinwyr canol a staff sy’n gweithio’r tu allan i rolau uwch, y mae eu lleisiau’n hanfodol os ydyn ni am ddeall effaith lawn ein gwaith.  

“Rydyn ni’n cymryd y canfyddiadau hyn o ddifri. Maen nhw’n atgyfnerthu’r angen i ni barhau i wella cysondeb, tryloywder a chyfathrebu, a sicrhau bod ein gwaith yn cael ei ddeall, nid yn unig gan uwch arweinwyr ond gan staff ar bob lefel. Bydd lleihau pryderon diangen, cryfhau ymgysylltu ag arweinwyr canol ac athrawon, a rhannu arfer orau yn fwy effeithiol yn parhau yn flaenoriaethau allweddol i ni. Mae gwrando ar adborth fel hyn yn ganolog i’n hymrwymiad i ddysgu, gan wella a meithrin ymddiriedaeth ar draws y system addysg.” 

Byddwn yn parhau i gynnal yr ymarfer hwn yn flynyddol i’n galluogi i feincnodi a mesur cynnydd yn ein gwaith wrth i ni wrando ac ymateb. 

Darllenwch mwy yma: Canfyddiadau ymchwil rhanddeiliad 2025

Ymunwch â ni ar gyfer ein gweminar Estyn yn Fyw am 4:00yh ar 12 Chwefror 2026 am drafodaeth ynglŷn â’r negeseuon allweddol o Adroddiad Blynyddol PAEF, fydd yn cael ei gyhoeddi ar 11 Chwefror 2026.

Clywch gan Owen Evans PAEF ac awduron yr adroddiad am,yr hyn sydd yn mynd yn dda a’r hyn sydd angen gwella mewn gwahanol sectorau addysg yng Nghymru.

Ymunwch â ni ar gyfer ein gweminar Estyn yn Fyw am 4:00yh ar 11 Rhagfyr 2025 am drafodaeth ynglŷn â gwella addysgu ac arweinyddiaeth mewn addysg fathemateg.

Bydd awdur yr adroddiad, Nicola Thomas AEF yn cael cwmni cynrychiolwyr o Ysgol Cwm Banwy ac Ysgol Uwchradd Esgob Llandaf i rannu eu profiadau.

O fis Medi 2026, byddwn yn lansio ffocws manylach tair blynedd ar ddarllen. Rydym yn gwybod nad yw llawer o ddysgwyr yn ddarllenwyr rhugl, datblygedig erbyn iddynt adael yr ysgol neu addysg bellach a hoffem fod yn rhan o’r ateb sy’n torri’r cylch hwn. Ein nod yw cefnogi pob darparwr addysg – o leoliadau meithrin nas cynhelir i ysgolion, colegau a gwasanaethau dysgu oedolion – i wella lefelau llythrennedd pob dysgwr yng Nghymru. Byddwn yn canolbwyntio ein gwaith arolygu ac yn datblygu ystod o adnoddau i helpu i roi hwb i safonau ledled Cymru; i roi’r cyfle gorau i bob dysgwr lwyddo.

Mae darllen yn rhugl yn hanfodol ar gyfer dysgu, lles a chyfleoedd bywyd ac mae ymchwil yn dangos bod cysylltiad cryf rhwng llythrennedd isel a thangyflawniad, tlodi a throseddu. Mae’r rhai sydd â llythrennedd gwael ddwywaith yn fwy tebygol o fod yn ddi-waith, yn ennill 60% yn llai, ar gyfartaledd, ac mae gan dros hanner y boblogaeth oedolion yn y carchar fedrau darllen islaw medrau plentyn 11 oed. Hoffem sicrhau bod dysgwyr yn gallu gwneud cynnydd gwell ar draws pob un o feysydd y cwricwlwm a chael cyfleoedd gwell mewn bywyd.

Dywedodd y Prif Arolygydd, Owen Evans:

“Darllen yw’r allwedd i gynifer o bethau. Nid oes sylfaen bwysicach ac, er bod arfer ragorol mewn addysgu darllen ledled Cymru, nid yw pob darparwr yn canolbwyntio digon ar wella darllen dysgwyr. Hoffem fod yn rhan o’r ateb a fydd yn helpu i dorri’r cylch rhwng llythrennedd isel a thlodi.

“Trwy ein harolygiadau a’n hymweliadau ymgysylltu, byddwn yn ennill dealltwriaeth well o ba mor dda y mae darparwyr yn datblygu diwylliant darllen cryf ac yn gwerthuso effeithiolrwydd systemau sy’n cefnogi dysgwyr wrth iddynt symud trwy wahanol gamau o ddatblygu darllen. Bydd ein harolygwyr yn ystyried a yw darparwyr yn defnyddio dulliau wedi’u seilio ar dystiolaeth, sy’n addas ar gyfer anghenion dysgwyr, a chyda ffocws traws-sector ar ddarllen, byddwn yn nodi’r hyn sy’n gweithio’n dda ac yn rhannu canfyddiadau i gefnogi gwelliant ar draws y system addysg. 

“Mae darllen yn fedr gydol oes sy’n agor drysau i gyfleoedd yn y dyfodol a thrwy’r dull targedig hwn, ein nod yw cefnogi dysgwyr yn well i wneud cynnydd ar draws pob un o feysydd y cwricwlwm a chael cyfleoedd gwell mewn bywyd.

“Mae ein dysgwyr yn haeddu ymdrech gydweithredol i roi hwb i safonau darllen a byddwn yn cydweithio â Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol Cymru, Dysgu, Adnodd, Arolygiaeth Gofal Cymru a Chymwysterau Cymru i sicrhau bod ein hymdrechion yn cyd-fynd â’i gilydd.”

Dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, Lynne Neagle:

“Darllen yw conglfaen dysgu ac mae’n fedr sylfaenol sy’n llunio cyfleoedd bywyd. Mae gwella lefelau llythrennedd yn flaenoriaeth uchel ac rwy’n croesawu ffocws manylach Estyn ar ddarllen a’u hymrwymiad i gydweithio ar draws y system addysg i godi safonau. Trwy sicrhau bod pob dysgwr yng Nghymru yn datblygu medrau llythrennedd cryf, rydym nid yn unig yn gwella deilliannau addysgol — rydym yn agor drysau i gyflogaeth, yn mynd i’r afael ag anghydraddoldeb ac yn rhoi’r offer sydd eu hangen ar ein pobl ifanc i ffynnu. Rwy’n edrych ymlaen at weld yr effaith y bydd yn ei chael ar ddysgwyr ledled Cymru.”

Bydd Estyn yn parhau i ddatblygu rhaglen dros y misoedd nesaf sy’n integreiddio ffocws clir ar ddarllen yn yr holl waith arolygu ac ymgysylltu. Bydd golwg ychydig yn wahanol ar hyn ym mhob sector a bydd yn cael ei gefnogi gan raglen hyfforddiant gynhwysfawr ar gyfer yr holl staff arolygu cyn ei lansio ym mis Medi 2026. Yn ogystal â hyn, bydd Estyn yn cynnal rhaglen o ddigwyddiadau byw a rhithwir i rannu arfer orau â darparwyr addysg.