Arfer effeithiol Archives - Estyn

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Disgyblion ac athro mewn trafodaeth ystafell ddosbarth o amgylch bwrdd.

Gwybodaeth am yr ysgol/y darparwr

Mae Ysgol y Moelwyn yn ysgol uwchradd ddwyieithog 11-16 sydd wedi’i lleoli mewn ardal naturiol Gymreig ym Mlaenau Ffestiniog. Mae 355 o ddisgyblion ar y gofrestr gyda 81.7% yn siarad Cymraeg ar yr aelwyd. Mae canran yr ysgol sy’n gymwys i brydau ysgol am ddim yn 16.1% ac mae 26.8% o’r disgyblion ar gofrestr Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY). 

Cyd-destun a chefndir i’r arfer effeithiol neu arloesol

Blaenoriaeth Ysgol y Moelwyn yw sicrhau amgylchedd cynhaliol lle mae pob disgybl yn teimlo’n ddiogel, yn cael ei werthfawrogi ac yn cael y gefnogaeth sydd ei angen i wneud cynnydd. Mae’r ysgol wedi ymrwymo i gynnig darpariaeth gynhwysfawr a chynhwysol sy’n galluogi pob unigolyn i ddatblygu’n ddysgwr llwyddiannus ac yn berson hyderus, cyfrifol a chydwybodol.

Yn greiddiol i’r weledigaeth hon mae egwyddorion ‘Ffordd Ffestiniog’, sy’n hyrwyddo bod cyfrifoldeb  ar bob un, yn ddisgyblion, staff a rhieni i gydweithio fel un tîm gan ddangos parch tuag at ei gilydd gan greu sylfaen i’r dyfodol mewn awyrgylch gartrefol. Mae’r weledigaeth hon yn  llywio pob agwedd o fywyd yr ysgol. Drwy strategaeth ‘Llwybrau Ffordd Ffestiniog’, mae’r ysgol yn adnabod disgyblion sydd angen cefnogaeth llesiant, cynhwysiad ac addysgol i gyrraedd ‘Ffordd Ffestiniog’. Mae’r ysgol yn darparu cefnogaeth i feithrin datblygiad academaidd, cymdeithasol ac emosiynol y disgyblion, a’u galluogi i wireddu eu potensial a ffynnu drwy gydol eu taith addysgol a thu hwnt.

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch

Mae’r strategaeth o gefnogi a datblygu’r disgybl cyflawn yn dechrau yn ystod y cyfnod pontio o Flwyddyn 6 yn yr ysgol gynradd, pan fydd disgyblion yn mynychu’r ysgol un diwrnod yr wythnos yn ystod tymor yr haf. Yn ystod y cyfnod hwn, maent yn dilyn amserlen ac yn cymryd rhan mewn sesiynau penodol sy’n eu cyflwyno i egwyddorion ‘Ffordd Ffestiniog’ o’r cychwyn cyntaf.

Mae strategaeth ‘Llwybrau Ffordd Ffestiniog’ yn galluogi’r ysgol i adnabod a chefnogi disgyblion sydd angen cymorth ychwanegol o ran llesiant, cynhwysiant neu ddysgu. Er mwyn darparu’r gefnogaeth hon yn effeithiol, mae tair ystafell bwrpasol wedi’u sefydlu, pob un â ffocws penodol ac enw sy’n adlewyrchu treftadaeth ac egwyddorion lleol.

  • Stwlan – canolfan ar gyfer cefnogaeth llesiant ac iechyd meddwl. Mae’r enw’n cyfeirio at Argae Stwlan ac yn symbol o gadernid, sefydlogrwydd a chynhaliaeth.
  • Nyth – darpariaeth ar gyfer disgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol (ADY) wedi’i henwi ar ôl Nyth y Gigfran. Mae’r ddarpariaeth yn cynnig amgylchedd diogel a chefnogol lle gall disgyblion feithrin hyder, datblygu medrau a chynyddu eu hannibyniaeth er mwyn cyflawni eu potensial.
  • Cwt y Bugail – darpariaeth addysgol i ddisgyblion Cyfnod Allweddol 4 sydd angen cefnogaeth ychwanegol i sicrhau eu bod yn ennill cymwysterau priodol. Er bod yr enw’n deillio o safle chwarel leol, mae hefyd yn adlewyrchu rôl y bugail wrth arwain, gwarchod a gofalu am ei braidd, gan adlewyrchu ethos gynhaliol y ddarpariaeth.

Mae’r adnabyddiaeth o anghenion y disgyblion yn fanwl ac yn cynnwys dealltwriaeth o’u  cryfderau a’u dyheadau. Mae hyn yn sicrhau cynllunio pwrpasol ac addasiadau priodol a strwythuredig ar hyd eu taith addysgol megis cymwysterau galwedigaethol a gwaith gwirfoddol.

Ar gyfer disgyblion Blwyddyn 11, caiff addasiadau cwricwlaidd eu cynllunio’n ofalus yn ôl yr angen, ynghyd â chyfleoedd profiad gwaith wedi’u teilwra i’w hanghenion unigol. Mae’r ddarpariaeth hon yn cefnogi disgyblion i feithrin hyder, datblygu sgiliau bywyd a chyflogadwyedd allweddol, a’u paratoi’n effeithiol ar gyfer y cam nesaf yn eu haddysg, eu hyfforddiant neu  gyflogaeth.

Yn ystod Blwyddyn 10, mae disgyblion yn cwblhau dau gyfnod o brofiad gwaith, gan roi cyfle i rai disgyblion barhau gyda phrofiad gwaith estynedig ym Mlwyddyn 11.

Mae ymgysylltu â’r gymuned yn rhan annatod o’r weledigaeth ac yn elfen bwysig o hyrwyddo gwerthoedd ‘Ffordd Ffestiniog’. Mae’r ‘Ystafell Gymunedol’ yn ganolbwynt i nifer o weithgareddau sy’n cryfhau’r cysylltiad rhwng yr ysgol a’r gymuned leol. Trwy wahodd aelodau o’r gymuned i de prynhawn, plant o’r feithrinfa leol a Chymdeithas y Dysgwyr, a darparu cinio’r henoed yn fisol, mae disgyblion yn datblygu medrau cyfathrebu, cydweithio a gwasanaeth cymunedol mewn cyd-destun ystyrlon ac ymarferol. O fewn yr ystafell gymunedol mae’r caffi, sy’n darparu brecwast ac yn cynnig hafan ddiogel i ddysgwyr bregus yn ystod amseroedd egwyl a chinio.

Mae llais y disgybl yn greiddiol i ddiwylliant Ysgol y Moelwyn, gan sicrhau bod pob disgybl yn cael cyfle rheolaidd i fynegi eu barn a chyfrannu at ddatblygiad yr ysgol. Caiff hyn ei hwyluso drwy sesiynau wythnosol ‘Llais y Dysgwr’ yn ystod cyfnod cofrestru, lle mae disgyblion yn trafod materion sy’n bwysig iddynt ac yn rhannu syniadau ar gyfer gwella. Mae’r Uwch Dîm Arwain yn ymateb i’r materion a godir yn y sesiynau hyn, yn ogystal â’r trafodaethau sy’n deillio o waith y Cyngor Ysgol a’r is-fforymau. Mae’r strwythur hwn yn sicrhau bod barn disgyblion yn cael dylanwad gwirioneddol ar fywyd a datblygiad yr ysgol.

Mae arwyddair Ysgol y Moelwyn, ‘Sylfaen i’r Dyfodol mewn Awyrgylch Gartrefol’, yn adlewyrchu y weledigaeth o greu cymuned ysgol gynhwysol, gefnogol a chroesawgar. Mewn amgylchedd lle mae pob unigolyn yn teimlo’n ddiogel ac yn cael ei werthfawrogi, mae’r ysgol yn gosod sylfeini cadarn ar gyfer llwyddiant, llesiant a chyflawniad yn y dyfodol.

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar ddarpariaeth a deilliannau i ddysgwyr ac/neu eu teuluoedd?

Mae gweithredu egwyddorion ‘Ffordd Ffestiniog’ a’r strategaeth ‘Llwybrau Ffordd Ffestiniog’ wedi cryfhau darpariaeth gynhwysol yr ysgol, gan sicrhau bod disgyblion yn derbyn cefnogaeth wedi’i theilwra i’w hanghenion unigol. Mae’r ddarpariaeth wedi galluogi’r ysgol i ymateb yn effeithiol i anghenion llesiant, ADY a chynhwysiant, gan arwain at well ymgysylltiad, mwy o hyder a gwell gallu i reoli ymddygiad.

Mae’r ffocws ar ymddygiad cadarnhaol a dulliau adferol wedi creu diwylliant ysgol parchus a chefnogol. Mae data’r ysgol yn dangos effaith y gwaith hwn, gyda gostyngiad yn nifer y disgyblion a gafodd waharddiadau dros dro a chynnydd mewn presenoldeb.

Mae’r cyfleoedd i ddisgyblion gyfrannu at yr ysgol a’r gymuned wedi datblygu eu medrau cyfathrebu, cydweithio, arweinyddiaeth a’u hymdeimlad o gyfrifoldeb cymdeithasol. Mae trefniadau llais y dysgwr wedi sicrhau bod barnau disgyblion yn cael eu gwerthfawrogi ac yn dylanwadu ar ddatblygiad yr ysgol.

Yn gyffredinol, mae’r gwaith hwn wedi cyfrannu at ddatblygu dysgwyr hyderus, gwydn a chyfrifol sy’n teimlo’n ddiogel, yn cael eu gwerthfawrogi ac yn barod i symud ymlaen i’w cam nesaf mewn addysg, hyfforddiant neu gyflogaeth.

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda yn yr ysgol, y sector a thu hwnt?

Mae’r ysgol wedi cael y cyfle i rannu eu harferion effeithiol gydag ysgolion y sir ac wedi cefnogi ysgolion Cynghrair ‘Môr a Mynydd’ i ddatblygu a chryfhau eu darpariaeth ar gyfer Llais y Dysgwr.

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Tri ymarferydd blynyddoedd cynnar yn sefyll mewn lleoliad gofal plant wedi’u hamgylchynu gan deganau ac adnoddau dysgu.

Gwybodaeth am y lleoliad

Mae Overton Playcentre CIO yn lleoliad bach mewn pentref gwledig ger Wrecsam, sydd ar agor 51 wythnos y flwyddyn rhwng 7.30am a 6pm o ddydd Llun i ddydd Gwener, gan ofalu am blant rhwng 18 mis a 12 oed. Mae’n cynnal darpariaeth Addysg Gynnar, Dechrau’n Deg, Meithrin a Mwy, grŵp plant bach a chlwb gwyliau.  

Cyd-destun a chefndir yr arfer effeithiol neu arloesol 

Roedd cynllunio ac arsylwi wedi dechrau dirywio yn y lleoliad. Roedd hyn yn rhwystro staff yn eu harfer yn ystod sesiynau Addysg Gynnar ac nid oedd yn addas i’r diben. Nid oedd y gwaith cadarnhaol mae ymarferwyr yn ei wneud bob amser yn cael ei gofnodi na’i fwydo’n ôl i’ch cylch cynllunio, a adawyd i un aelod staff i’w gwblhau. Roedd yn anodd dod i hyd i’r amser i gyfarfod fel grŵp staff ac nid oedd y trafodaethau dyddiol cyson sy’n cael eu cynnal am blant, eu medrau, eu cynnydd a’r camau nesaf yn eu dysgu yn cael eu cofnodi. Nodwyd hyn yn faes yr oedd angen ei wella. Cymerodd dau aelod staff ran yn rhaglen Arweinyddiaeth Greadigol Cyngor Celfyddydau Cymru a gyda chymorth athro cyswllt yr awdurdod lleol, dechreuodd ymarferwyr y broses o wella’r systemau hyn.  

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch

Mae’r cylch cynllunio a grëwyd gan ymarferwyr yn defnyddio syniadau o ddull penodol, cydnabyddedig, y mae’r tîm yn ei ddehongli yn eu ffordd eu hunain. Maent yn defnyddio dull syml i gofnodi syniadau a diddordebau’r plant wrth iddynt ddigwydd ac mae trafodaethau rheolaidd yn cynnig cyfleoedd ychwanegol i blant rannu eu syniadau. Weithiau, mae’n dechrau gyda’r staff yn arsylwi plant yn chwarae ac yn aros am yr awgrym chwarae. Ar adegau eraill, gallai plentyn fynegi diddordebau penodol neu ofyn cwestiwn am rywbeth y maent yn ei weld yn ddiddorol. Mae ymarferwyr yn defnyddio cofnod cynllunio i weithio ar y syniad gyda’r plentyn. Mae’r dull yn cynnwys defnyddio trosolwg o fedrau’r cwricwlwm, lle mae ymarferwyr yn tynnu sylw at ba fedr a arsylwyd.  

Mae ymarferwyr hefyd yn dod ag adnoddau a theganau i’w rhannu gyda’r plant. Gall hyn hefyd fod yn weithgaredd neu’n syniad diddorol sydd wedi’i lunio i danio chwilfrydedd a dychymyg y plant. Mae’r dull hwn wedi dod â’r pleser yn ôl i addysgu, gan alluogi ymarferwyr i ddod â gwrthrychau cyffrous i’w rhannu gyda’r plant neu rannu syniadau neu brofiadau y maent yn credu y bydd plant yn eu mwynhau. Mae ymarferwyr yn cofnodi arsylwadau o’r plant a’r medrau penodol y gallai’r plentyn fod yn eu dangos ar y pryd.  

Mae ymarferwyr yn llenwi’r cofnod hunanfyfyrio wythnosol, sy’n cynnwys manylion am yr hyn a aeth yn dda, yr hyn y mae’r plant wedi bod â diddordeb ynddo a pha sgiliau y buont yn eu datblygu. Mae adran hefyd i gofnodi trafodaethau â rhieni ac asiantaethau eraill. Mae’r holl wybodaeth hon yn bwydo’r camau datblygu nesaf. Mae pob ymarferydd yn ychwanegu syniadau a sylwadau, gan fod y wybodaeth yn cael ei harddangos i bawb ei rhannu a’i hystyried. Mae un aelod staff yn ysgrifennu trosolwg o’r wythnos, sy’n cael ei arddangos am yr wythnos ganlynol. Mae pob ymarferydd yn deall y dull newydd ac wedi dwyn perchnogaeth o’r broses.  

Ar ôl hanner tymor, sylweddolodd ymarferwyr nad oedd unrhyw drosolwg o’r medrau a arsylwyd. Dyluniodd y tîm ddogfen ‘coeden’, a oedd yn crynhoi’r holl syniadau yn gysylltiedig â thema benodol. Mae’r canghennau’n ffurfio’r syniad neu’r rhodd, a’r dail yn ffurfio’r medrau a arsylwyd. Mae hyn yn rhoi map defnyddiol i ymarferwyr o daith y plant.  

Yn ddiweddar, sylweddolodd ymarferwyr fod angen iddynt olrhain plant unigol yn fanylach. Maent yn parhau i weithio ar yr agwedd hon. Ar hyn o bryd, maent yn defnyddio’r cofnod trosolwg medrau, ond maent yn chwilio’n weithredol am ddyluniad sy’n fwy effeithiol yn weledol.  

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar y ddarpariaeth ac ar safonau plant?

Bu’r effaith yn drawsnewidiol. Erbyn hyn, mae’r broses gynllunio, arsylwi a myfyrio yn ymdrech tîm cyfan. Mae pob ymarferydd yn cyfranogi’n weithredol ac yn llenwi’r ddogfennaeth, gan eu bod yn gwybod ei bod yn effeithiol. 

Y canlyniad annisgwyl yw bod meysydd y maent wedi’u gweld yn anodd rhoi sylw iddynt yn draddodiadol, fel medrau mathemategol, yn cael eu harsylwi a’u cofnodi’n rheolaidd. Caiff hyn ei adlewyrchu yn y sgoriau coch, melyn a gwyrdd yn yr adroddiadau hunanwerthuso sy’n cael eu rhannu â’r athro cyswllt. Mae’r broses wedi galluogi ymarferwyr i fod yn fwy ymwybodol o’r medrau nad ydynt yn cael eu cofnodi’r un mor rheolaidd, sy’n golygu eu bod yn eu defnyddio’n fwy naturiol pan fydd cyfle’n codi.   

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda? 

Mae’r lleoliad wedi rhannu arfer â darparwyr eraill trwy ei waith ag athro cyswllt yr awdurdod lleol. Mae hefyd wedi darparu arddangosiad yn dangos ei ddull mewn digwyddiad dathlu ar gyfer yr holl leoliadau addysg gynnar yn yr awdurdod lleol.  

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Plant yn cymryd rhan mewn gweithgaredd plannu gyda’i gilydd o amgylch bwrdd mewn lleoliad blynyddoedd cynnar.

Gwybodaeth am y lleoliad 

Ysgubor olau, eang, ddeulawr wedi’i throsi yw Sunray Day Nursery, sydd wedi’i lleoli yng nghefn gwlad prydferth yng nghyffiniau’r Wyddgrug yng ngogledd Cymru. Mae’r lleoliad wedi’i gofrestru ar gyfer 159 o blant o enedigaeth hyd at 12 oed. Mae’r lleoliad yn gweithio tuag at Gynnig Rhagweithiol y Gymraeg ac yn darparu Hawl i Addysg Gynnar. 

Mae’r feithrinfa’n elwa ar ei lleoliad prydferth ac mae’n ffodus i fod â mannau helaeth yn yr awyr agored sy’n cynnig cyfleoedd cyfoethog i blant archwilio, darganfod a chwarae’n egnïol. 

Mae amgylchedd gwledig y feithrinfa yn galluogi plant i ddatblygu gwerthfawrogiad o’r byd naturiol. Mae wedi’i hamgylchynu gan gaeau agored ac mae plant yn arsylwi bywyd gwyllt ac anifeiliaid fferm lleol yn rheolaidd, gan gynnwys defaid a gwartheg sy’n aml yn pori gerllaw, gan wella eu dealltwriaeth o fyd natur a’r amgylchedd cyfnewidiol. Mae’r lleoliad yn feithrinfa fawr, sefydledig sy’n cael ei harwain gan berchennog a thîm rheoli ymroddedig sydd wedi ymrwymo’n llwyr i ddatblygu’n barhaus. Mae eu buddsoddiad mewn cynnal safonau uchel a gwella darpariaeth yn amlwg ac maent yn cynnig cefnogaeth gref i arweinwyr ystafelloedd ac ymarferwyr, gan feithrin amgylchedd gwaith cadarnhaol a chydweithredol sydd o fudd i’r staff a’r plant. 

Cyd-destun a chefndir yr arfer effeithiol neu arloesol 

Mae Sunray Day Care Nursery Ltd yn cefnogi pob plentyn i wneud cynnydd trwy amgylcheddau effeithiol, profiadau difyr ac oedolion sy’n galluogi dysgu. 

Mae hyfforddiant diweddar wedi gwella gallu ymarferwyr i arsylwi plant a nodi eu diddordebau. Mae hyn yn sicrhau bod plant yn ymgysylltu’n llawn â’u gweithgareddau. Mae arweinwyr yn parhau i gefnogi datblygiad proffesiynol parhaus ymarferwyr, gan drefnu cyfleoedd hyfforddiant er mwyn ymateb i anghenion a nodwyd wrth oruchwylio staff, yn ogystal â hyfforddiant gorfodol rheolaidd.

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch 

Mae cynllunio’n canolbwyntio ar farnau a diddordebau plant. Caiff profiadau plant eu defnyddio’n gyfleoedd dysgu a’u haddasu i weddu i’w camau datblygu unigol. Mae plant yn cymryd rhan yn weithredol mewn gosod gweithgareddau a dwyn perchnogaeth o amgylcheddau. Mae ymarferwyr yn cynorthwyo plant hŷn i lenwi holiaduron er mwyn sicrhau y caiff eu barnau eu cynnwys wrth gynllunio darpariaeth. Caiff plant eu hannog i drafod yr hyn y maent yn ei hoffi ac nad ydynt yn ei hoffi ym mhob ardal o’r ddarpariaeth ac unrhyw adnoddau eraill y maent yn teimlo y gellid eu hychwanegu at yr ardaloedd hyn. Er enghraifft, dangosodd plant ddiddordeb mewn storïau hud a lledrith, felly trawsnewidiodd ymarferwyr ardal ddarllen y lleoliad yn wlad anghysbell, gan danio dychymyg a chwilfrydedd. Mae ymarferwyr yn dilyn dull cynllunio ymatebol, gan ddilyn diddordebau’r plant yn ystod pob sesiwn ac annog chwilfrydedd, meddwl creadigol a dychymyg. Mae’r dull hwn yn cyd-fynd ag anghenion datblygiadol y plant a chaiff gweithgareddau eu haddasu trwy gydol y dydd yn unol â’u diddordebau a’u syniadau. Mae ymarferwyr hefyd yn sicrhau bod profiadau wedi’u cynllunio ymlaen llaw i sicrhau dilyniant effeithiol mewn dysgu. Maent yn cynnal arsylwadau sy’n amlygu camau nesaf plentyn. 

Mae ymarferwyr hefyd yn annog rhieni i rannu profiadau eu plant o gartref. Yn aml, bydd hyn yn sbarduno diddordebau cyffredin a syniadau newydd y gellir eu hymgorffori mewn chwarae a dysgu. Er enghraifft, creodd ymarferwyr ganolfan arddio yn yr ardal chwarae rôl ar ôl i blentyn rannu lluniau o’u gwibdaith dros y penwythnos. Gwellodd ymarferwyr y profiad hwn trwy gynllunio ymweliad i’r plant archwilio’r planhigion a’r blodau. Prynont flodau a chawsant gyfle i’w plannu a gofalu amdanynt yn ôl yn y lleoliad.  

Caiff ap ar-lein ei ddefnyddio’n offeryn cyfathrebu rhwng y lleoliad a’r cartref, sy’n caniatáu i rieni rannu lluniau o ddiddordebau ac anturiaethau’r plant. Mae ymarferwyr yn dogfennu diddordebau’r plant a chânt eu harddangos yn yr amgylcheddau dysgu. Mae’r holl staff yn defnyddio’r wybodaeth yn effeithiol i gefnogi plant wrth iddynt chwarae. Yn dilyn adborth gan y plant, mae ymarferwyr yn newid ardaloedd y ddarpariaeth yn rheolaidd. Creont gornel gartref ac ardal adeiladu fwy, gan mai dyma’r prif ardaloedd roedd y plant yn awyddus i’w harchwilio. Aethant ati i ychwanegu rhagor o adnoddau, gan gynnig cyfleoedd i’r plant greu wrth chwarae. Gwnaethant hefyd ychwanegu rampiau, riliau a theiars i’r plant fanteisio arnynt. Mae arweinwyr hefyd yn manteisio ar gyllid grant i brynu adnoddau newydd yn seiliedig ar ddiddordebau’r plant.  

Caiff adnoddau eu lleoli’n feddylgar i gynnig cyfleoedd i blant drawsnewid a thrin deunyddiau’n annibynnol, fel gratio sialc gan ddefnyddio gratiwr caws i greu eu paent eu hunain, gan feithrin creadigrwydd a medrau datrys problemau. Mae ymarferwyr yn cydbwyso cymorth ac annibyniaeth yn fedrus, gan gynnig arweiniad pan fydd angen, gan ganiatáu amser a lle i blant ddarganfod, ymchwilio ac archwilio drostynt eu hunain. 

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar y ddarpariaeth ac ar safonau plant?

Mae darparwyr yn dangos angerdd ac ymrwymiad yn eu rolau, gan gydweithio ac ysbrydoli ei gilydd i addasu a gwella’r amgylchedd dysgu’n rheolaidd yn unol â diddordebau a chyfareddau’r plant. Mae’r newidiadau hyn yn credu cyfleoedd symbylol sy’n tanio chwilfrydedd plant, yn annog archwilio ac yn hybu ymgysylltiad parhaus â dysgu. O ganlyniad, mae cynnydd mewn dysgu wedi cynyddu ar draws pob un o feysydd y cwricwlwm.

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda? 

Yn ddiweddar, cynhaliodd y lleoliad gyfarfod rhwydwaith o ymarferwyr sy’n cefnogi addysg ar gyfer lleoliadau nas cynhelir a ariennir yn Sir y Fflint. Mae’r lleoliad hefyd yn cynnal digwyddiadau rhwydweithio rheolaidd ar gyfer aelodau NDNA yn Sir y Fflint.  

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Plant yn cymryd rhan mewn gweithgaredd dysgu trwy chwarae gydag oedolyn mewn lleoliad blynyddoedd cynnar.

Gwybodaeth am y lleoliad 

Mae Lleoliad Cyn-ysgol Jigsaw yn Llandrindod yn ddarpariaeth gofal dydd llawn ar gyfer hyd at 40 o blant, sy’n cynnig gofal ac addysg i blant rhwng 2 a 4 oed. Mae’n lleoliad cofrestredig Dechrau’n Deg ac yn ddarparwr addysg nas cynhelir.  

Mae Lleoliad Cyn-ysgol Jigsaw yn rhoi lles plant a staff yn ganolog i bopeth a wna. Y weledigaeth ar gyfer Jigsaw yw dathlu plant sy’n ddysgwyr annibynnol, hyderus, hapus ac ymholgar. 

Cyd-destun a chefndir yr arfer effeithiol neu arloesol 

Mae Jigsaw yn lleoliad blynyddoedd cynnar hirsefydledig gyda thîm profiadol sy’n canolbwyntio ar ofal anogol, o ansawdd uchel, a pherthnasoedd cryf â theuluoedd. 

Mae’r lleoliad yn gwerthuso arfer yn barhaus ac yn chwilio am ffyrdd o ymgysylltu â theuluoedd i gynorthwyo plant i arwain eu dysgu. Caiff un dull sy’n cael ei ddefnyddio gan y lleoliad ei adnabod fel ‘Tybed’ (‘I wonder’). Gofynnir i bob un o’r teuluoedd rannu’r trafodaethau ‘Tybed’ y maent yn eu  cael gartref gyda’u plant. Gall hyn fod mor syml â sgwrs pan mae injan dân yn mynd heibio’n gyflym, trafodaeth ynglŷn â pham mae’r lleuad yn dod allan yn y nos, neu gwestiwn am faint morfil. Rhannu’r trafodaethau ‘Tybed’ yw’r sbardun i ennyn diddordeb plant mewn dysgu ac ysbrydoli’r tîm i ymgorffori’r syniadau hyn yn eu cynllunio. 

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch  

Ar ddechrau pob tymor, gwahoddir teuluoedd i rannu trafodaethau ‘Tybed’ eu plentyn gyda’u gweithiwr achos. Caiff y rhain eu harddangos ar y bwrdd ‘Tybed’ a’u trafod fel tîm cyfan. Wedyn, mae staff yn rhannu syniadau gyda’i gilydd a gyda’r plant, gan greu cynllun gweithredu i ddatblygu profiadau difyr, bywyd go iawn y gall pob un o’r plant gymryd rhan ynddynt. 

Mae’r trafodaethau ‘Tybed’ yn canolbwyntio ar chwilfrydedd, dychymyg a synnwyr o barchedig ofn, tra’n cefnogi dysgu a datblygiad plant, hefyd. Mae’r lleoliad yn defnyddio cyllid dyranedig bob tymor i ddarparu profiadau “waw” ystyrlon sy’n gysylltiedig â’r diddordebau hyn. Er enghraifft, yn dilyn trafodaeth ‘Tybed’ am ddeinosoriaid, trefnodd y lleoliad sesiwn cyfarfod a chyfarch lle roedd plant yn gallu cyffwrdd, anwesu a rhyngweithio â deinosoriaid bach, yn ogystal â gofyn cwestiynau i drinwyr gwybodus. Sbardunodd y profiad hwn fwy o chwilfrydedd, gyda phlant yn gofyn cwestiynau dyfnach yr oedd staff yn eu cefnogi trwy ymchwil gan ddefnyddio ystod o gyfryngau. 

Canolbwyntiodd trafodaeth ‘Tybed’ arall ar fynd ar daith trên. Gan fod y profiad hwn yn digwydd yn ystod cyfnod y Nadolig, trefnodd staff brofiad ‘Polar Express’. Cyfarfu Siôn Corn â’r plant yn yr orsaf leol, rhoddodd docynnau aur iddynt, ac ymunodd â nhw ar daith hanner awr ar y trên. Yn ystod y daith, mwynhaodd y plant siocled poeth, byrbrydau Nadolig, a chawsant gloch ‘Rwy’n Credu’ (‘I Believe’). 

Mae’r profiadau dilys hyn, sy’n llawn rhyfeddod, yn galluogi plant i ymgysylltu â’r gymuned ehangach ac yn sbarduno sgyrsiau ystyrlon a mwy o gyfleoedd dysgu yn ôl yn y lleoliad. Mae pob un o’r staff yn mynd ati i gymryd rhan mewn cynllunio, arsylwi a myfyrio ar y trafodaethau ‘Tybed’ (‘I Wonders’), gan ddefnyddio arsylwadau i nodi’r camau nesaf a rhannu dysgu â theuluoedd. Mae arweinwyr yn neilltuo amser a chyllid bob tymor i gefnogi’r dull hwn. 

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar y ddarpariaeth ac ar safonau plant? 

Mae bron pob un o’r plant yn ymgysylltu’n llawn yn eu dysgu. Maent yn cynnal ffocws am gyfnodau estynedig ac yn gofyn cwestiynau yn hyderus. Maent yn mynd ati i chwilio am atebion ac yn datblygu medrau annibyniaeth cryf, gan ddod yn ddysgwyr hyderus sy’n llawn cymhelliant. 

Dywed rhieni fod rhannu trafodaethau ‘Tybed’ yn eu helpu i deimlo’u bod yn cymryd rhan yn weithredol yn nysgu eu plentyn. Gallant uniaethu’n uniongyrchol â’r profiadau y mae eu plant yn eu mwynhau yn y lleoliad, gan arwain at sgyrsiau dyfnach gartref ac ymglymiad teuluol cynyddol i gefnogi dysgu. 

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda? 

Mae’r lleoliad wedi rhannu astudiaeth achos trwy rwydweithiau lleol, ac mae llawer o leoliadau wedi ymweld â Jigsaw.  

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Ymarferwyr blynyddoedd cynnar yn sefyll mewn ystafell feithrin wedi’i hamgylchynu gan deganau ac adnoddau dysgu.

Gwybodaeth am y lleoliad     

  • Mae’r cylch wedi ei leoli mewn ystafell ar safle Ysgol Cymerau ym Mhwllheli. 
  • Mae Pwllheli yn dref farchnad arfordirol sy’n gwasanaethu’r dref ei hun a chymunedau gwledig cyfagos. 
  • Mae tua hanner y plant yn dod o gartrefi Cymraeg iaith gyntaf.  
  • Mae’r lleoliad yn cynnal un sesiwn Dysgu Sylfaen bob bore rhwng 9.00-11.00.  
  • Mae’r plant Meithrin Mwy a phlant y cylch yn cael cynnig gofal yn y lleoliad rhwng 11.00- 3.00 
  • Mae’r arweinydd a 6 cymhorthydd yn cefnogi yn y lleoliad. Mae 2 o’r chwech yn uwch gymorthyddion pan nad yw’r arweinydd ar y safle.  
  • Mae ardal tu allan pwrpasol yn y lleoliad. Mae’r drws ar agor drwy’r sesiwn i ganiatáu’r plant symud yn annibynnol rhwng yr ardal tu allan a thu mewn. Defnyddir iard yr ysgol ar gyfer gweithgareddau corfforol eraill.  
  • Mae’r cylch yn rhan o gynllun gwên.  

Cyd-destun a chefndir i’r arfer effeithiol neu arloesol 

Mae ymarferwyr yn ein lleoliad yn casglu ac yn defnyddio arsylwadau’n fwriadus er mwyn diwallu anghenion pob plentyn, a thrwy hynny rydym yn cryfhau addysgu ac asesu ar draws pob rhan o’r ddarpariaeth. Mae’r dull yn seiliedig ar egwyddor syml a chyson. 

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgaredd 

Er mwyn sicrhau cynhwysiant, mae pob plentyn yn cael ei arsylwi gan ddefnyddio’r un dull, er bod yr asesiadau’n benodol i bob plentyn. Hynny yw, mae’r ymarferwyr yn deall bod pob plentyn yn gwneud cynnydd ac yn datblygu yn ei ffordd unigol ei hun. Mae arsylwi dyddiol gan bob ymarferydd yn arwain yn uniongyrchol at gamau nesaf clir, ac mae’r camau hynny’n dylanwadu ar gynllunio a’r profiadau dyddiol sydd ar gael i’r plant. 

Mae pob ymarferydd yn y tîm yn  arsylwi ar y plant yn ddyddiol fel rhan naturiol o’r rhyngweithio gyda’r plant. Caiff yr arsylwadau hyn eu casglu drwy dynnu lluniau o ddysgu go iawn mewn cyd-destunau dilys. Yna mae’r ymarferydd yn cofnodi’n gryno ar y llun beth ddigwyddodd, gan nodi’r hyn a wnaeth y plentyn, yr hyn a ddywedodd (lle bo’n briodol), a’r sgiliau a welwyd. Mae hyn yn sicrhau bod y dystiolaeth yn gywir, yn berthnasol ac yn adlewyrchu cynnydd o ddydd i ddydd, yn hytrach na thasgau artiffisial. Mae’r arsylwadau’n cynnwys eiliadau trawiadol, profiadau, a cham nesaf clir i gefnogi dysgu’r plant. 

Er mwyn sicrhau cysondeb ac eglurder, mae’r tîm yn defnyddio system cod lliw ar bob arsylwad i ddangos statws cynnydd a’r camau nesaf. Er enghraifft, mae glas yn nodi cam nesaf clir, tra bod gwyrdd yn nodi bod y plentyn wedi cyrraedd targed unigol, a melyn yn nodi bod y plentyn yn gwneud cynnydd yn erbyn targedau a osodwyd ar ei Cynllun Datblygu Unigol (CDU). Os yw ymarferwyr wedi sylwi bod angen rhagor o gefnogaeth ar blentyn i ddatblygu sgil ymhellach, caiff hyn ei gofnodi mewn glas, gyda sylwadau ac enghreifftiau ar sut i gefnogi’r plentyn i gyrraedd ei botensial llawn. 

Pan fydd plant yn dechrau yn y cylch, mae ymarferwyr yn cydweithio i lunio targed unigol i bob plentyn, yn dibynnu ar ei anghenion unigol. Gall y targed hwn fod ar gyfer y flwyddyn (e.e. cefnogi’r plentyn i siarad Cymraeg), neu gall newid os bydd y plentyn wedi llwyddo i’w gyflawni. Mae’r arsylwadau hyn yn cael eu cofnodi mewn gwyrdd. Mae’r system hon yn cefnogi plant ag ADY yn effeithiol iawn. Os oes gan blentyn CDU, bydd yr arsylwadau yn erbyn ei dargedau unigol yn felyn. Mae’r arsylwadau dyddiol yn darparu tystiolaeth glir o gynnydd yn erbyn gwahanol dargedau, neu’n nodi os oes angen rhagor o gefnogaeth ar y plentyn. Mae’r codio hwn yn gwneud y wybodaeth yn hawdd i’w dehongli ar unwaith gan unrhyw aelod o staff, ac yn galluogi’r tîm i ymateb yn gyflym drwy addasu’r her, y gefnogaeth neu’r ddarpariaeth. 

Mae pob arsylwad hefyd yn nodi pa lwybr datblygu sy’n cael ei gyrraedd, gan gysylltu’r dystiolaeth â meysydd fel Perthyn, Archwilio, Cyfathrebu, Lles a Chorfforol. Mae hyn yn cryfhau’r dilyniant ac yn sicrhau bod y tîm yn olrhain cynnydd yn fwriadol yn erbyn sgiliau’r llwybrau datblygu, yn hytrach na chasglu tystiolaeth ar wahân i gynllunio. Mae’r ffaith bod pob ymarferydd yn rhan o’r broses yn gryfder amlwg. Caiff y gyfrifoldeb ei rhannu, mae’r ddealltwriaeth o’r plant yn gyfoethocach, ac mae’r ymateb i anghenion yn fwy cyson. 

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar ddarpariaeth a safonau dysgwyr? 

O ganlyniad, mae’r tîm yn gallu diwallu anghenion pob plentyn yn fwy uniongyrchol ac olrhain cynnydd yn fwy manwl. Cafodd yr arfer hwn ei gydnabod fel arfer blaengar oherwydd y ffordd y mae arsylwadau dyddiol, codio clir, cyfrifoldeb tîm a chysylltu â llwybrau datblygu yn gweithio gyda’i gilydd i wella addysgu ac asesu yn barhaus. Caiff y llyfrau taith dysgu hyn eu rhannu gyda rhieni a gwarchodwyr ym mhob noson rieni, er mwyn trafod cynnydd unigol pob plentyn a darparu tystiolaeth weledol. Mae’r adborth a dderbyniwyd gan rieni am y llyfrau a’r system arsylwi yn gadarnhaol iawn. 

Sut ydych chi wedi mynd ati i rannu eich arfer dda? 

Siarad mewn cynhadledd Mudiad Meithrin.  

Rhannu arferion da gydag athrawon ac arweinyddion eraill. 

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Athro yn cefnogi disgyblion sy’n gweithio gyda’i gilydd mewn ystafell gyfrifiaduron.

Gwybodaeth am yr ysgol/y darparwr

Mae Ysgol Y Strade yn ysgol gyfun ddwyieithog sy’n darparu addysg ar gyfer disgyblion 11-18 oed yn awdurdod lleol Caerfyrddin. Lleolir yr ysgol yn agos at yr arfordir, ar ochr orllewinol Llanelli. Mae 1,270 o ddisgyblion yn yr ysgol gyda 182 o ddisgyblion yn y chweched dosbarth. Mae dalgylch yr ysgol yn ymestyn ar hyd arfordir de-ddwyrain Sir Gaerfyrddin, o’r Fforest a’r Hendy yn y dwyrain i Gydweli yn y gorllewin. Daw’r rhan fwyaf o ddisgyblion o Lanelli a’r pentrefi cyfagos.

Penodwyd y pennaeth i’w swydd ym Medi 2017. Mae’r tîm arwain hefyd yn cynnwys dirprwy bennaeth a phedwar pennaeth cynorthwyol.

Cyd-destun a chefndir i’r arfer effeithiol neu arloesol

Mae’r ysgol yn rhoi pwyslais cryf ar ddatblygu disgyblion fel unigolion hyderus sy’n cyfrannu’n weithredol at fywyd yr ysgol a’u cymuned ehangach fel aelodau gwerthfawr o deulu’r Strade. O fewn y weledigaeth hon, mae arweinyddiaeth disgyblion yn elfen ganolog o ddiwylliant yr ysgol, gyda strwythurau clir sy’n sicrhau cyfleoedd dilys i ddisgyblion gymryd rhan mewn gwneud penderfyniadau a llywio datblygiadau ysgol gyfan.

Dros gyfnod o amser, mae arweinwyr yr ysgol wedi datblygu system gynhwysfawr o strwythurau arweinyddiaeth i ddisgyblion sy’n ymestyn y tu hwnt i weithgareddau ymgynghori traddodiadol. Mae’r dull hwn yn galluogi disgyblion i arwain mentrau, cyd-lunio polisïau ac ymgymryd â chyfrifoldebau penodol sy’n cael effaith uniongyrchol ar brofiadau dysgu a lles disgyblion ar draws yr ysgol.

Mae’r strwythur hwn wedi ei wreiddio o fewn gwaith y Cyngor Ysgol ‘Llais y Strade’ a’i is-bwyllgorau thematig, sy’n canolbwyntio ar feysydd blaenoriaeth megis yr amgylchedd, Cymreictod, cyfleusterau a lles. Trwy’r gwaith hwn, mae disgyblion yn cyfrannu’n rheolaidd at flaenoriaethau ysgol gyfan ac yn datblygu fel arweinwyr gweithredol o fewn cymuned yr ysgol.

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch

Mae gwaith y Cyngor Ysgol wedi arwain at gyd-lunio Siarter y Dysgwyr, sy’n crynhoi gwerthoedd a disgwyliadau’r ysgol ac sydd bellach yn weladwy ym mhob ystafell ddosbarth. Mae’r siarter hon yn darparu fframwaith cyson ar gyfer hyrwyddo safonau uchel o ymddygiad, parch a chyfrifoldeb ar draws yr ysgol.

Graffig yn dangos pum gwerth ysgol: hyrwyddo’r Gymraeg, parchu pawb, bod yn barod i ddysgu, parchu’r ysgol, a bod yn aelod o gymuned yr ysgol.

Mae aelodau o’r Cyngor Ysgol hefyd yn cyflwyno safbwyntiau disgyblion yn rheolaidd i’r corff llywodraethol, gan sicrhau cyfraniad uniongyrchol disgyblion at drafodaethau a phenderfyniadau ar lefel ysgol gyfan. Caiff disgyblion eu cefnogi gan staff cyswllt sy’n hwyluso’r gwaith a’u cynorthwyo i gynllunio a gweithredu’r mentrau mewn modd effeithiol.

Yn ogystal â gwaith y Cyngor Ysgol, mae’r ysgol yn darparu ystod eang o gyfleoedd pellach i ddisgyblion ddatblygu eu medrau arweinyddiaeth drwy gymryd rhan mewn mentrau ysgol gyfan ar draws meysydd megis Cymreictod, lles a chwaraeon. Mae disgyblion yn cyfrannu’n weithredol at drefnu digwyddiadau ysgol gyfan, arwain ymgyrchoedd i godi ymwybyddiaeth a chynorthwyo disgyblion iau drwy rolau mentora pwrpasol. Er enghraifft, mae Llysgenhadon Chwaraeon ac aelodau o Bwyllgor Lles a Chwaraeon Blwyddyn 7-9 yn arwain gweithgareddau ar gyfer ysgolion cynradd y clwstwr a’n cyfrannu at fentrau lles a gwrth-fwlio. Yn ogystal, mae disgyblion yn arwain mentrau gwyddoniaeth a thechnoleg , fel y Clwb Rasio a phrosiectau adeiladu robotiaid sy’n datblygu eu medrau cydweithio a datrys problemau mewn cyd-destunau dilys.

Mae disgyblion y chweched dosbarth yn chwarae rôl arweiniol bwysig wrth gydlynu gwaith pwyllgorau ysgol gyfan sy’n hyrwyddo gwaith elusennol, Cymreictod, iechyd a lles a chyfathrebu. Trwy’r gwaith hwn, maent yn trefnu digwyddiadau ysgol gyfan, arwain mentrau cymunedol ac yn cyfrannu at ddatblygu cyfleoedd i ddisgyblion eraill gymryd rhan ym mywyd yr ysgol. Er enghraifft, mae’r Pwyllgor Elusennau yn trefnu apêl wyau Pasg blynyddol i gasglu rhoddion ar gyfer Banc Bwyd lleol, gan gryfhau ymwybyddiaeth disgyblion o anghenion y gymuned leol. Yn ogystal, maent yn arwain mentrau megis gorsaf radio’r ysgol Sain y Sosban, sy’n cyfrannu’n wythnosol at sesiynau lles boreol, ac yn cefnogi trefniadau mentora wythnosol i ddisgyblion Blwyddyn 7. Mae’r cyfleoedd hyn yn galluogi disgyblion hŷn i osod eu stamp ar ddatblygiadau’r ysgol a datblygu fel arweinwyr hyderus sy’n cyfrannu’n weithredol at gymuned y Strade.

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar ddarpariaeth a deilliannau i ddysgwyr ac/neu eu teuluoedd?

Mae cyfleoedd rheolaidd i ddisgyblion gymryd rôl arweiniol ym mywyd yr ysgol wedi cyfrannu at ddiwylliant lle mae disgyblion yn teimlo bod eu safbwyntiau’n cael eu gwerthfawrogi ac yn dylanwadu’n ystyrlon ar ddatblygiadau ysgol gyfan. O ganlyniad, mae disgyblion yn cymryd rhan weithredol mewn mentrau sy’n gwella amgylchedd yr ysgol, darpariaeth lles a chyfleoedd i hyrwyddo Cymreictod. Er enghraifft, arweiniodd gwaith disgyblion ar faterion amgylcheddol at gyflwyno ymgyrch ysgol gyfan i wella trefniadau ailgylchu a lleihau sbwriel ar y safle, ynghyd â newidiadau i drefniadau’r ffreutur er mwyn lleihau defnydd o blastig untro. Mae’r newidiadau hyn wedi cyfrannu at welliant amlwg yn amgylchedd yr ysgol.

Mae disgyblion hefyd wedi chwarae rôl flaenllaw wrth hyrwyddo Cymreictod drwy sefydlu cyfleoedd cymdeithasol i ddefnyddio’r Gymraeg a chyfrannu at newidiadau i drefniadau’r Eisteddfod ysgol gyfan er mwyn sicrhau cyfranogiad ehangach ar draws pob grŵp blwyddyn. Mae mentrau megis gorsaf radio’r ysgol Sain y Sosban, yn cefnogi gallu disgyblion hŷn i rhannu negeseuon cadarnhaol a hyrwyddo cerddoriaeth gyfoes Gymraeg ar draws yr ysgol. Mae hyn oll wedi cryfhau ymdeimlad o berthyn a hunaniaeth ymhlith y disgyblion.

Yn ogystal, mae cyfraniad disgyblion at fentrau lles wedi arwain at ddatblygu ymgyrchoedd gwrth-fwlio a dylanwadu ar gynnwys darpariaeth diwrnodau lles ysgol gyfan. Mae hyn wedi cefnogi datblygu amgylchedd dysgu cefnogol sy’n ymateb yn effeithiol i anghenion disgyblion.

Mae cyfleoedd arweinyddiaeth ehangach drwy fentora disgyblion iau, arwain mentrau chwaraeon ac eco, a chyfrannu at weithgareddau gwyddonol wedi galluogi disgyblion i ddatblygu eu hyder, medrau cyfathrebu a medrau trefnu. O ganlyniad, mae disgyblion yn datblygu fel unigolion cyfrifol sy’n cyfrannu’n weithredol at fywyd yr ysgol a’r gymuned ehangach.

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda yn yr ysgol, y sector a thu hwnt?

Mae’r ysgol yn rhannu gwaith arweinyddiaeth disgyblion yn rheolaidd drwy gyflwyniadau i ddosbarthiadau cofrestru, gwasanaethau ysgol gyfan a chyfathrebu drwy lwyfannau digidol yr ysgol a’r cylchlythyr Straeon o’r Strade ar ddiwedd pob hanner tymor. Mae hyn yn sicrhau bod pob disgybl yn ymwybodol o effaith gwaith y Cyngor Ysgol a’r pwyllgorau ac yn cael cyfleoedd i gyfrannu at eu blaenoriaethau.

Mae disgyblion hefyd yn rhannu eu gwaith drwy arwain ymgyrchoedd codi ymwybyddiaeth ysgol gyfan a thrwy gyflwyno eu syniadau a’u blaenoriaethau i’r corff llywodraethol yn rheolaidd, gan gryfhau eu rôl fel cyfranwyr gweithredol at ddatblygiadau’r ysgol.

Yn ogystal, mae’r ysgol yn darparu cyfleoedd i ddisgyblion arwain mentrau ar y cyd â sefydliadau allanol a phartneriaid cymunedol, megis elusennau lleol a mudiadau cymunedol. Mae hyn yn ehangu effaith eu gwaith y tu hwnt i’r ysgol a chryfhau eu rôl fel dinasyddion gweithredol o fewn eu cymuned.

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Disgyblion yn defnyddio cyfrifiaduron bwrdd gwaith gyda’i gilydd yn ystod gwers TGCh yn y dosbarth.

Gwybodaeth am yr ysgol/y darparwr

Mae Ysgol Y Strade yn ysgol gyfun ddwyieithog sy’n darparu addysg ar gyfer disgyblion 11-18 oed yn awdurdod lleol Caerfyrddin. Lleolir yr ysgol yn agos at yr arfordir, ar ochr orllewinol Llanelli. Mae 1,270 o ddisgyblion yn yr ysgol gyda 182 o ddisgyblion yn y chweched dosbarth. Mae dalgylch yr ysgol yn ymestyn ar hyd arfordir de-ddwyrain Sir Gaerfyrddin, o’r Fforest a’r Hendy yn y dwyrain i Gydweli yn y gorllewin. Daw’r rhan fwyaf o ddisgyblion o Lanelli a’r pentrefi cyfagos.

Penodwyd y pennaeth i’w swydd ym Medi 2017. Mae’r tîm arwain hefyd yn cynnwys dirprwy bennaeth a phedwar pennaeth cynorthwyol.

Cyd-destun a chefndir i’r arfer effeithiol neu arloesol

Yn sgil dyfodiad Cwricwlwm i Gymru, nododd arweinwyr yr ysgol yr angen i sicrhau bod datblygiad medrau llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol yn cael ei gynllunio’n fwriadus ac yn gydlynol ar draws pob Maes Dysgu a Phrofiad, gan gefnogi dilyniant clir ym mhrofiadau dysgu disgyblion dros amser. Roedd yr ysgol yn awyddus i symud y tu hwnt i fapio medrau arwynebol tuag at fodel cynllunio cwricwlaidd a oedd yn integreiddio’r medrau’n naturiol o fewn cyd-destunau dilys ar draws y pynciau.

Er mwyn cyflawni hyn, datblygodd arweinwyr fodel cynllunio ysgol gyfan ar gyfer disgyblion Blwyddyn 7 i 9 yn seiliedig ar egwyddorion sy’n blaenoriaethu cynnydd disgyblion. Dyma sydd wrth wraidd y broses gynllunio, gan gefnogi adrannau i nodi’n glir pa fedrau oedd yn cael eu datblygu, sut roeddent yn adeiladu ar ddysgu blaenorol a sut roeddent yn cyfrannu at ddilyniant ar hyd y continwwm dysgu.

Fel rhan o’r gwaith hwn, gweithiodd yr ysgol yn agos gyda’i hysgolion cynradd partner i ddatblygu continwwm medrau 3–16, yn enwedig ym meysydd darllen, ysgrifennu a rhifedd. Galluogodd hyn i arweinwyr ddefnyddio gwybodaeth bontio yn fwy strategol wrth gynllunio darpariaeth a sicrhau bod cyfleoedd i ddatblygu’r medrau yn adeiladu’n systematig ar brofiadau blaenorol disgyblion.

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch

Mae’r model cynllunio, sy’n seiliedig ar egwyddorion ‘cynllunio am nôl’, yn annog athrawon i ddechrau gyda diffiniad clir o ‘hanfod y dysgu’ a’r cynnydd disgwyliedig cyn cynllunio profiadau dysgu priodol. O ganlyniad, caiff mapio’r medrau ei integreiddio’n fwriadol i gynlluniau dysgu adrannol ac mae’n cyfrannu’n uniongyrchol at gynllunio dilyniant dros amser.

I gefnogi’r broses hon ar draws yr ysgol, datblygodd arweinwyr fframwaith mapio medrau ysgol gyfan sy’n trefnu’r medrau o fewn tri chategori allweddol, sef ‘Cyfathrebu, Meddwl a Dysgu’. Defnyddir y fframwaith hwn gan bob Maes Dysgu a Phrofiad i nodi’n fwriadol pa fedrau sy’n cael eu datblygu o fewn pob uned o waith a sut maent yn adeiladu ar brofiadau blaenorol y disgyblion. Mae hyn yn galluogi adrannau i gynllunio cyfleoedd penodol i ddatblygu’r medrau fel rhan annatod o’r cynnwys pwnc, yn hytrach nag fel gweithgareddau ychwanegol ar wahân.

Er mwyn cefnogi hyn ymhellach, datblygodd arweinwyr system ‘cipio cynnydd ysgol gyfan’ ar gyfer disgyblion Blwyddyn 7 i 9 i fonitro datblygiad y medrau dros amser ar draws y cwricwlwm. Defnyddir y system hon ochr yn ochr â gwybodaeth bontio o’r ysgolion cynradd partner i nodi cryfderau a meysydd i’w datblygu ym medrau disgyblion yn gynnar yn eu cyfnod yn yr uwchradd.

Mae cydlynwyr llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol yn cydweithio’n agos ag uwch arweinwyr i werthuso effaith y ddarpariaeth drwy weithgareddau monitro ysgol gyfan, gan gynnwys craffu ar waith disgyblion, arsylwadau gwersi, teithiau dysgu a thrafodaethau gyda disgyblion. Defnyddir canfyddiadau’r gweithgareddau hyn i lywio blaenoriaethau gwella adrannol ac ysgol gyfan. Mae’r gweithgareddau monitro hyn yn rhan annatod o drefniadau ‘Gwerthuso a Gwella’ yr ysgol ac yn cysylltu’n uniongyrchol â’r rhaglen dysgu proffesiynol ‘Gwella gyda’n Gilydd’, gan sicrhau bod datblygiad y medrau yn parhau’n ganolog i flaenoriaethau’r ysgol.

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar ddarpariaeth a deilliannau i ddysgwyr ac/neu eu teuluoedd?

Mae’r dull ysgol gyfan o gynllunio datblygiad medrau llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol wedi sicrhau bod y medrau hyn wedi’u hintegreiddio’n fwriadus i brofiadau dysgu ar draws y cwricwlwm. O ganlyniad, mae disgyblion yn cael cyfleoedd rheolaidd i ddatblygu a chymhwyso eu medrau mewn cyd-destunau pwnc perthnasol, ac mae llawer yn gwneud cynnydd cadarn wrth eu defnyddio’n hyderus mewn gwahanol bynciau. Er enghraifft, yn eu gwersi Cymraeg a Saesneg, mae rhaglenni darllen megis Dim ond Darllen yn cefnogi disgyblion i ddehongli testunau’n fwy hyderus drwy fynegi ymatebion ar lafar cyn ysgrifennu. Yn eu gwersi hanes, mae disgyblion yn datblygu eu medrau ysgrifennu estynedig drwy ddadansoddi a gwerthuso pa mor werthfawr yw amrywiaeth o ffynonellau hanesyddol, er enghraifft wrth astudio mudiad y Siartwyr a’r frwydr dros hawliau ym Mlwyddyn 7.

Mae cyfleoedd pwrpasol i gymhwyso medrau rhifedd mewn pynciau megis daearyddiaeth a thechnoleg yn galluogi disgyblion i ddehongli data, llunio a dadansoddi graffiau ac ymgymryd â thasgau datrys problemau mewn cyd-destunau ystyrlon. Er enghraifft, yn eu gwersi daearyddiaeth ym Mlwyddyn 8, mae disgyblion yn dadansoddi setiau data poblogaeth ac yn llunio a dehongli graffiau i gymharu patrymau daearyddol. Yn eu gwersi Tecstilau ym Mlwyddyn 9, mae disgyblion yn defnyddio’r pedwar gweithrediad i wneud penderfyniadau ariannol ar sail gwybodaeth, er enghraifft wrth gymharu costau deunyddiau a chymhwyso gostyngiadau a chynigion arbennig wrth gynllunio a chreu bag ‘tote’.

Mae disgyblion hefyd yn datblygu eu medrau digidol yn effeithiol drwy ddarpariaeth bwrpasol yn eu gwersi digidol, ynghyd â chyfleoedd pellach ar draws y cwricwlwm i ddefnyddio technoleg i gynllunio, recordio a golygu gwaith. Er enghraifft maent yn ffilmio a gwerthuso perfformiadau mewn gwersi drama.

Mae aliniad cryf rhwng gweithgareddau gwerthuso ysgol gyfan a rhaglen dysgu broffesiynol yr ysgol, Gwella gyda’n Gilydd, sy’n sicrhau bod datblygiad medrau’r dysgwyr yn ganolog i ffocws dysgu proffesiynol staff. Trwy ganolbwyntio ar strategaethau addysgu megis holi effeithiol, datblygu llafaredd a darparu adborth amserol, mae staff yn cryfhau gallu disgyblion i fynegi eu syniadau’n gliriach ar lafar ac yn ysgrifenedig ac i wella ansawdd eu gwaith yn fwy annibynnol. O ganlyniad, mae llawer o ddisgyblion yn cymhwyso eu medrau’n hyderus ar draws y cwricwlwm ac yn adeiladu’n gadarn ar eu dysgu dros amser.

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda yn yr ysgol, y sector a thu hwnt?

Mae arweinwyr wedi rhannu’r model cynllunio cwricwlaidd a threfniadau mapio’r medrau drwy gyfleoedd dysgu proffesiynol ysgol gyfan a thrwy gydweithio rheolaidd rhwng cydlynwyr y medrau a phenaethiaid adrannau. Mae hyn wedi cefnogi dealltwriaeth gyson ymhlith staff o sut i gynllunio ar gyfer datblygiad y medrau ar draws y cwricwlwm.

Yn ogystal, mae’r ysgol wedi cydweithio’n agos â’i chlwstwr o ysgolion cynradd i ddatblygu continwwm medrau 3–16, gan rannu arferion cynllunio a defnyddio data pontio i gefnogi dilyniant mewn dysgu.

Mae arweinwyr yr ysgol hefyd wedi cyfrannu at raglenni dysgu proffesiynol cenedlaethol ac wedi rhannu eu profiad o ddylunio cwricwlwm a mapio medrau gyda chydweithwyr ar draws y sector drwy gyfleoedd hyfforddi a chyflwyno ar lefel genedlaethol.

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Disgyblion yn defnyddio adnoddau llyfrgell a thechnoleg mewn amgylchedd dysgu ysgol uwchradd.Provide your feedback on BizChat

Gwybodaeth am yr ysgol/y darparwr 

Mae Ysgol Bro Preseli yn ysgol cyfrwng Cymraeg 3–19 oed, gyda 932 o ddisgyblion, wedi’i lleoli yng Nghrymych. Mae 6.9% o’r disgyblion yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim (PYDd), ac mae’r ysgol yn gwasanaethu cymuned wledig eang. Mae’r ysgol yn elwa ar gyfleusterau cymunedol helaeth, gan gynnwys canolfan iaith, theatr, llyfrgell gyhoeddus a chyfleusterau chwaraeon, ac mae disgyblion yn cael eu hannog i ymuno â’r llyfrgell gymunedol sydd wedi’i lleoli ar safle’r ysgol. 

Cyd-destun a chefndir i’r arfer 

Mae’r ysgol wedi datblygu gweledigaeth glir, “O’r Gwreiddiau i’r Gorwelion”, sy’n llywio pob agwedd ar fywyd yr ysgol. Mae’r strwythur arweinyddiaeth yn cynnwys y pennaeth, dirprwy benaethiaid, yr uwch dîm arweinyddiaeth ac arweinwyr cyfnodau, medrau, meysydd dysgu a phynciau. Mae’r arweinyddiaeth hon yn sicrhau parhad a phontio cydlynol rhwng y sectorau cynradd ac uwchradd. 

Yn yr arolygiad diwethaf, nodwyd bod arweinyddiaeth strategol yr ysgol a’i strategaeth ysgol gyfan lwyddiannus i gryfhau llythrennedd, yn enwedig darllen, yn gryfder. Gwneir hyn drwy gynllunio cwricwlwm cydlynol gyda’r bwriad o sicrhau bod disgyblion yn gwneud cynnydd da ac yn ffynnu’n gymdeithasol ac yn academaidd. Nodwyd hefyd bod yr ysgol yn ymateb yn sensitif i effaith tlodi gwledig drwy ddarpariaeth lles effeithiol a pherthnasoedd gwaith cadarnhaol rhwng staff a disgyblion.

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgarwch a nodwyd yn arfer effeithiol neu arloesol 

Mae’r ysgol wedi rhoi strategaeth llythrennedd ysgol gyfan ar waith, wedi’i datblygu dros gyfnod o bum mlynedd. Mae’r strategaeth yn seiliedig ar: 

  • gydweithio â rhieni 
  • strategaethau ysgol gyfan 
  • ymyraethau pwrpasol 
  • blaenoriaethu systematig  
  • arloesi er mwyn meithrin diwylliant llythrennedd a darllen cadarn  

Mae darllen yn dechrau’n gynnar iawn gyda chynlluniau ffoneg Cymraeg ac, yn ddiweddarach, rhaglenni ffoneg Saesneg, sy’n cefnogi caffael medrau Saesneg ac yn galluogi staff i fonitro cynnydd yn rheolaidd. Mae’r ysgol yn sicrhau amrywiaeth eang o lyfrau i ddiwallu anghenion a diddordebau pob dysgwr. Mae’r sector cynradd yn elwa ar lyfrgell gynhwysfawr, tra bo disgyblion uwchradd yn cael mynediad at lyfrgelloedd yr Adran Gymraeg a’r Adran Saesneg. Defnyddir platfform ddigidol ysgol-gyfan i gofnodi’r testunau/llyfrau sy’n cael eu darllen gan y disgyblion yn yr ysgol ac yn y cartref. 

Datblygir diwylliant darllen drwy fentrau amrywiol, gan gynnwys clwb darllen wythnosol dan arweiniad y chweched dosbarth yn y cynradd, ymgyrchoedd cyfnewid llyfrau, ‘darllenathon’, a gweithgareddau creadigol llythrennedd a darllen. Mae cynllun cymar wythnosol rhwng disgyblion Blwyddyn 7 a Blwyddyn 12, gyda ffocws ar ddatblygu medrau darllen a deall. Cynigir cefnogaeth bwrpasol i rieni, yn enwedig rhieni di-Gymraeg, ar sut i gefnogi darllen yn y cartref. 

Er mwyn hyrwyddo darllen annibynnol, mae darllen dan arweiniad athro yn digwydd yn rheolaidd, gyda nofelau dosbarth cyfan sy’n cwmpasu ystod eang o themâu. Defnyddir dulliau a strategaethau darllen ysgol-gyan cytunedigi sicrhau ffocws a pharodrwydd dysgwyr. Ceir cyfleoedd cyson ar gyfer darllen grŵp a darllen cilyddol, gyda ffocws ar ehangu geirfa, dealltwriaeth a mwynhad. Mae datblygu’r uwch-fedrau darllen yn flaenoriaeth ysgol gyfan, gyda phob maes dysgu a phrofiad yn cynnwys tasgau sy’n cryfhau medrau crynhoi, cymharu, cyfuno, dehongli a gwerthuso. 

Ar gyfer disgyblion â medrau darllen is, darperir cefnogaeth ychwanegol drwy ymyraethau a rhaglenni datblygu darllen amrywiol, sy’n darparu cyfleoedd i deilwra ymyraethau ac ymateb yn uniongyrchol i anawsterau dysgwyr. Mae cydweithio clwstwr effeithiol yn cryfhau’r gwaith hwn, gan gynnwys diwrnodau llafar llawen i ddatblygu llafaredd, trafod nofelau, datblygu strategaethau darllen ar y cyd, a gwaith y gweithgor Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu. 

Mae’r cydlynydd llythrennedd yn cydweithio â chydlynwyr meysydd dysgu a phrofiad ac arweinwyr pwnc i gynllunio cyfleoedd pwrpasol ac effeithiol i ddatblygu uwch fedrau darllen. Eleni, mae’r ysgol yn treialu cynlluniau i hyrwyddo diddordeb a phleser mewn darllen drwy gynlluniau darllen wedi eu creu gan ddau o brifysgolion Cymru. Mae cydweithio â nifer o bartneriaid allanol, ynghyd â buddsoddiad pwrpasol mewn dysgu proffesiynol i staff ac athrawon, yn atgyfnerthu ymrwymiad Ysgol Bro Preseli i ddatblygu darllen ar draws yr ysgol. 

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar ddarpariaeth a deilliannau i ddysgwyr ac/neu eu teuluoedd? 

Mae’r gwaith cydlynol hwn wedi arwain at welliannau sylweddol mewn safonau darllen, rhuglder, hyder a dealltwriaeth disgyblion. Gwelwyd cynnydd amlwg mewn brwdfrydedd a chyfranogiad disgyblion mewn trafodaethau llenyddol ynghyd ag ansawdd uwch yn eu llafaredd a’u medrau dadansoddol. Mae’r bartneriaeth gref rhwng y cartref a’r ysgol wedi meithrin agweddau cadarnhaol tuag at ddarllen ac wedi cryfhau ymgysylltiad teuluol. 

Mae’r amrywiaeth o brofiadau darllen, o ymyraethau wedi’u targedu i waith arloesol gyda phrifysgolion, wedi trawsnewid agweddau, hyder ac annibyniaeth disgyblion a staff. O ganlyniad, mae disgyblion yn dangos cynnydd yn eu medrau llythrennedd, eu dealltwriaeth a’u mwynhad o ddarllen ar draws y cwricwlwm. 

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Disgybl ac oedolyn yn eistedd wrth fwrdd gyda gliniadur, yn siarad gyda’i gilydd mewn ystafell ddosbarth.

Gwybodaeth am yr ysgol 

Ysgol dwyieithog yw Ysgol Bro Pedr sy’n ymfalchïo yn y ffaith ei bod yn un o ysgolion cyntaf 3-19 Cymru, ac yn torri tir newydd o ran darparu addysg gydol oes. Er bod nifer o ddisgyblion yn cychwyn yn yr ysgol yn 3 oed, daw nifer o ysgolion cynradd partner eraill o Geredigion ac o Sir Gaerfyrddin. Mae 960 o ddisgyblion ar rôl yr ysgol – 321 o ddisgyblion Meithrin i Flwyddyn 6 a 639 o ddisgyblion Blwyddyn 7-13 (sy’n cynnwys 79 o ddisgyblion ym mlwyddyn 12 a 55 o ddisgyblion ym mlwyddyn 13).  

Daw 69.4% o ddisgyblion yr ysgol o gartrefi lle na ddefnyddir y Gymraeg. Mae’r disgyblion yn cael eu ffrydio’n ieithyddol, gyda dosbarthiadau cyfrwng Cymraeg a dosbarthiadau Cymraeg ail iaith ym mlynyddoedd 3-13. Mae disgyblion Dysgu Sylfaen i gyd yn derbyn eu haddysg trwy gyfrwng y Gymraeg yn unig. Ar hyn o bryd, mae 24.5% o ddisgyblion yn hawlio prydau ysgol am ddim (20.97% o ddisgyblion oed uwchradd a 31.7% o ddisgyblion oed cynradd). Ar hyn o bryd, mae 15 o ddisgyblion sydd mewn gofal ac mae 16 yn ofalwyr ifanc. Mae 10.1% o ddisgyblion ȃ Saesneg fel iaith ychwanegol, sy’n uwch na’r cyfartaledd cenedlaethol.  

Lleolir Canolfan y Bont, sef adnodd sirol ar gyfer disgyblion o oed uwchradd ag anghenion amrywiol (ASD, SLD, PMLD, MSI), ar safle’r ysgol. Mae’r ganolfan yn chwarae rhan lawn o fewn yr ysgol, ac mae’r disgyblion ar gofrestr Ysgol Bro Pedr. Yn ogystal, sefydlwyd uned Sgiliau Bywyd sy’n darparu ar gyfer disgyblion ag anghenion addysgol lled ddwys a disgyblion ymddygiadol bregus ac yn cynnig parhad a dilyniant i rai o ddisgyblion Canolfan y Bont, lle bo’n berthnasol ac ymarferol. Ar hyn o bryd, mae 11 o ddisgyblion yn mynychu Canolfan Y Bont a 21 o ddisgyblion yn mynychu adnodd Sgiliau Bywyd. 

Cyd-destun a chefndir i’r arfer effeithiol neu arloesol 

Mae Canolfan y Bont yn ganolfan adnoddau arbenigol sy’n darparu ar gyfer disgyblion ag anawsterau dysgu difrifol, cymhleth a dwys a lluosog, rhwng 11 a 19 oed. Mae’r ganolfan yn darparu cefnogaeth i ddisgyblion yng Ngheredigion ac mae wedi’i lleoli yn Ysgol Bro Pedr, yn Llanbedr Pont Steffan. 

Mae’n darparu cwricwlwm pwrpasol, eang a chytbwys mewn awyrgylch gofalgar. Yn ganolog i’r athroniaeth yw bod pob plentyn yn unigryw ac yn arbennig gyda’r potensial i wneud cynnydd a llwyddo. 

Yn dilyn pandemig COVID, gweithredwyd Cwricwlwm Adferiad. Fe wnaeth y pwyslais ar les annog yr ysgol i fyfyrio ar ei harfer ac i ddatblygu ymhellach ddull sy’n canolbwyntio ar y person. Wedi’r cyfan, mae’r disgyblion yn dysgu’n wahanol, felly credwn y dylid eu haddysgu’n wahanol. 

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgaredd 

Yn dilyn ymchwil sylweddol, penderfynwyd rhannu’r disgyblion yn dair carfan, oherwydd amrywiaeth eu hanghenion. Mae’r rhain yn seiliedig ar arddulliau dysgu unigol y disgyblion, eu diagnosisau cyfathrebu, meddygol, synhwyraidd a chorfforol, yn hytrach na’u hoedran cronolegol. 

Ar y cyd â’r AALl, cynhyrchwyd ‘Map Darpariaeth’ sy’n amlinellu’n glir y ddarpariaeth gynhwysol, ychwanegol ac arbenigol sydd ar gael i bob carfan. 

Yr Anturiaethwyr  

Mae gan y disgyblion hyn anawsterau dysgu difrifol (ADD) ac maent yn dilyn Cwricwlwm Lled-Ffurfiol. Maent yn cael mynediad at gwricwlwm sy’n canolbwyntio ar sgiliau bywyd, sy’n datblygu annibyniaeth a swyddogaeth. Mae angen digon o ailadrodd arnynt i ymgorffori eu dysgu. 

Y Darganfyddwyr  

Mae gan y disgyblion hyn anawsterau dysgu cymhleth (CLD). Maent yn dilyn y Cwricwlwm Anffurfiol, dull sy’n cefnogi cyfathrebu ac ymgysylltu. Yn ogystal â’u hanawsterau dysgu, efallai y byddant hefyd yn wynebu rhwystrau eraill rhag dysgu, megis anawsterau corfforol, cyflyrau meddygol, anhwylderau prosesu synhwyraidd, nam ar y golwg neu’r clyw, problemau cyfathrebu neu ASD. 

Mae ein dysgwyr anffurfiol yn dal i fod yng nghyfnodau cynnar iawn eu dysgu a’u datblygiad ac maent yn dysgu orau pan fydd y cwricwlwm yn gysylltiedig â’u profiadau eu hunain a phan roddir cyfleoedd iddynt ailadrodd gweithgareddau a gor-ddysgu. Y nod i’r disgyblion hyn yw datblygu ‘dewis a llais’. 

Y Fforwyr  

Mae gan y disgyblion hyn anableddau dysgu dwys a lluosog (ADDL). Maent yn dilyn Cwricwlwm Cyn-Ffurfiol. Maent yn ymgysylltu yn ystod camau cynharaf dysgu ac maent yn dilyn dull dysgu personol sy’n rhoi perthnasoedd wrth wraidd eu cwricwlwm synhwyraidd. Mae cynlluniau gofal iechyd y disgyblion wedi’u hymgorffori’n ddi-dor yn eu trefn ddyddiol ac yn rhedeg ochr yn ochr â’u rhaglenni addysgol. 

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar ddarpariaeth a safonau dysgwyr? 

Mae’r dull hwn wedi ein galluogi i roi lles wrth wraidd ein cwricwlwm. Mae pob disgybl wedi llwyddo i ffurfio perthnasoedd ymddiriedus a diogel ag aelodau o’u tîm staff craidd, sy’n hanfodol ar gyfer datblygu sgiliau cyfathrebu, gwybyddiaeth, emosiynol a chymdeithasol. 

Yr Anturiaethwyr  

Mae’r disgyblion hyn yn cael mynediad at amserlen bwrpasol, sydd wedi eu galluogi i ddatblygu eu medrau llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol. Mae disgyblion yn cael mynediad annibynnol at eu dyfeisiau AAC i gyfathrebu. Maent i gyd yn gallu cyffredinoli eu sgiliau; er enghraifft, maent yn defnyddio’r til hunanwasanaeth yn hyderus yn yr archfarchnad. 

Mae sawl disgybl yn y garfan hon wedi cael anhawster rheoleiddio eu hanghenion cymdeithasol ac emosiynol. Maent bellach yn hyfedr wrth adnabod eu hemosiynau, gan ddefnyddio’r Parthau Rheoleiddio, ac maent yn deall bod strategaethau i’w cyrchu i’w galluogi i hunanreoleiddio.  

Y Darganfyddwyr 

Mae’r Cwricwlwm Anffurfiol wedi galluogi ein cyfathrebwyr anieithyddol, sydd ag anawsterau dysgu cymhleth, i ddatblygu eu sgiliau cyfathrebu, i archwilio eu hamgylchedd ac i wneud dewisiadau annibynnol. Maent yn gallu cychwyn rhyngweithiadau â staff cyfarwydd a’u cyfoedion.  

Fforwyr  

Mae disgyblion yn y garfan hon yn dilyn llwybr gwahanol ac maent yn cael eu hasesu drwy Lwybrau Dysgu. Maent wedi sefydlu perthnasoedd cryf â’u staff craidd. Maent yn cymryd rhan mewn sesiynau rhyngweithio dwys ac maent wedi datblygu eu dealltwriaeth o achos ac effaith.  

I gloi, mae’r newidiadau i’n cwricwlwm wedi ein galluogi i hwyluso profiadau dysgu effeithiol, pwrpasol i’n holl ddisgyblion ac i rannu’r wybodaeth hon gyda’u rhieni. 

O  adroddiad yr arolygiad:  

Mae Canolfan y Bont yn darparu amgylchedd dysgu eithriadol o gynhwysol ac ymatebol i ddisgyblion 11–19 oed ag anghenion dwys a chymhleth. Mae’r addysgu’n seiliedig ar egwyddorion personol a holistig, gan ystyried anghenion corfforol, gwybyddol ac emosiynol pob unigolyn. Yn sgil hyn, mae bron pob disgybl yn gwneud cynnydd da o’u mannau cychwyn.

Sut ydych chi wedi mynd ati i rannu eich arfer dda?

Rydym yn rhannu gweithgareddau dyddiol y disgyblion gyda’r rhieni drwy ap ar-lein. Mae’r rhieni hefyd yn gallu cael mynediad at asesiadau ffurfiannol eu plentyn drwy god QR. Gwahoddir rhieni i fynychu cyfarfodydd ‘Coffi a Sgwrs’ rheolaidd yn yr ysgol, i drafod cynnydd eu plentyn. 

Mae cydweithwyr o’r awdurdod addysg lleol yn ymweld â’r ganolfan i arsylwi agweddau ar arfer dda ac mae hyn yn cael ei rhannu yn ystod cyfarfodydd rhwydwaith ein canolfannau adnoddau arbenigol.

Math o Adnodd Gwella: Arfer effeithiol

Rhannu'r dudalen hon
Disgybl ac oedolyn yn eistedd wrth fwrdd gyda gliniadur, yn siarad gyda’i gilydd mewn ystafell ddosbarth.

Gwybodaeth am yr ysgol

Mae Ysgol Gyfun Heolddu yn ysgol uwchradd 11-18 oed ym Mwrdeistref Sirol Caerffili. Mae gan yr ysgol boblogaeth o ryw 740 o ddisgyblion, ac mae 33% o ddisgyblion yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim.  Mae’r ysgol wedi profi cyfnod o dwf sylweddol yn niferoedd y disgyblion dros y 5 mlynedd ddiwethaf, gan arwain at gynnydd yn niferoedd y staff. Mae’r uwch dîm arweinyddiaeth yn cynnwys y Pennaeth, y Dirprwy Bennaeth a thri Phennaeth Cynorthwyol. 

Cyd-destun a chefndir yr arfer effeithiol neu arloesol  

Mae’r ysgol wedi blaenoriaethu addysgu a dysgu o ansawdd uchel, cryfhau perthnasoedd a meithrin diwylliant ‘TîmHeolddu’ ysgol gyfan cydlynus i gynorthwyo disgyblion a staff, fel ei gilydd. Er mwyn cyflawni’r nodau hyn, nododd arweinwyr fod angen datblygu dealltwriaeth ar y cyd o werthoedd, gwella prosesau pontio neu gynefino ar gyfer staff a disgyblion newydd, ac maent wedi dyfeisio model hyfforddi ysgol gyfan arloesol ar gyfer dysgu proffesiynol a chydweithio. Cydnabu’r ysgol hefyd bwysigrwydd mynd i’r afael ag effaith tlodi a chryfhau cysylltiadau â theuluoedd a’r gymuned ehangach. 

Disgrifiad o’r strategaeth neu’r gweithgarwch 

Rhoddodd yr ysgol ddull amlweddog, wedi’i yrru gan werthoedd ar waith, yn canolbwyntio ar feithrin tîm cryf a chydlynus a gwella perthnasoedd ar draws cymuned yr ysgol. 

Mae datblygu set o werthoedd ar y cyd ‘TîmHeolddu’, wedi’i disgrifio’n glir, yn greiddiol i waith yr ysgol, a luniwyd ar y cyd â staff, disgyblion a rhanddeiliaid. Mae’r gwerthoedd hyn yn sail i bob agwedd ar fywyd ysgol, yn cynnwys disgwyliadau o ran ymddygiad, dulliau addysg, a phenderfyniadau am arweinyddiaeth. Mae pob aelod o’r tîm arweinyddiaeth yn ymgymryd â dysgu proffesiynol i ddatblygu ymwybyddiaeth o’u gwerthoedd personol eu hunain a sut mae’r rhain yn effeithio ar eu hymagwedd a’u gwaith. Mae deall y gwerthoedd ar y cyd ar draws y tîm yn galluogi cyfathrebu effeithiol ac agored, gan arwain at gydlyniant ac ymagwedd ddynamig at wneud penderfyniadau a gwella’r ysgol.  

I gefnogi cysondeb a pherthyn, ailgynlluniodd yr ysgol ei phrosesau cynefino ar gyfer staff a disgyblion, fel ei gilydd. Mae staff newydd yn elwa ar raglen ymsefydlu strwythuredig cyn dechrau cyflogaeth, sy’n cynnwys siarter ‘TîmHeolddu’ a disgwyliadau ar gyfer yr holl systemau ynghyd ag ymweliad â’r dalgylch lleol. Yn yr un modd, mae disgyblion yn cael proses gynefino wedi’i chynllunio’n ofalus sy’n pwysleisio meithrin perthynas, lles, ac eglurder disgwyliadau, a bod holl ddisgyblion Blwyddyn 6 yn symud i Heolddu ar ddiwedd tymor yr haf. Mae staff newydd hefyd yn ymuno â ‘ThîmHeolddu’ am y cyfnod pontio hwn, a phob un o’r disgyblion yn dilyn eu hamserlen am y flwyddyn academaidd sydd i ddod. Mae hyn yn lleihau gofid dros gyfnod gwyliau’r haf, gan alluogi cychwyn prydlon ac esmwyth bob mis Medi. 

I fynd i’r afael ag effaith tlodi, mae’r ysgol wedi rhoi strategaethau cymorth targedig ar waith, fel cyfle i gael gwisg ysgol a defnyddio dyfeisiau TG, clwb brecwast, a mentrau ymgysylltu â theuluoedd. Caiff y rhain eu hategu gan ymdrechion i feithrin ymdeimlad cryf o gymuned, sy’n cynnwys partneriaethau â sefydliadau ac elusennau lleol sy’n mynychu nosweithiau rhieni a digwyddiadau ymgysylltu eraill. Caiff disgyblion a’u teuluoedd eu deall yn dda gan staff, a darperir cymorth yn gyflym ac yn systematig ar gyfer teuluoedd sydd angen cymorth ychwanegol. Mae’r ysgol yn defnyddio ystod o ffactorau i nodi bregusrwydd ac yn monitro cynnydd, presenoldeb a lles ystod eang o grwpiau o ddisgyblion, gan gynnwys, er enghraifft y rhai sy’n ofalwyr ifanc a derbyniadau canol blwyddyn i Heolddu. Cynrychiolir pob grŵp bregus yn gymesur ar draws grwpiau llais y disgybl, yn cynnwys Senedd yr Ysgol, ac maent yn cael cyfle teg i gymryd rhan mewn profiadau ysgol ac allgyrsiol ehangach. 

Mae model hyfforddi cyfarwyddol yn sail i ddatblygiad proffesiynol ar draws yr ysgol. Mae arweinwyr a staff yn cymryd rhan mewn sgyrsiau rheolaidd, cynlluniedig am hyfforddi sy’n canolbwyntio ar fyfyrio, cydweithio a gwelliant parhaus. Mae hyfforddwyr yn yr ysgol yn cydweithio ar hyfforddiant addysgeg a medrau, gan ddarparu camau gweithredu cam wrth gam ymarferol, wedi’u seilio ar dystiolaeth i athrawon eu hymarfer gyda’u dosbarthiadau. Mae hyn yn helpu datblygu capasiti arwain ar bob lefel ac yn meithrin diwylliant o ymddiriedaeth a didwylledd gwell.

Pa effaith y mae’r gwaith hwn wedi’i chael ar y ddarpariaeth ac ar safonau dysgwyr? 

Mae ffocws yr ysgol ar werthoedd, perthnasoedd, a hyfforddi, wedi arwain at gysondeb gwell yn ymarferol ar draws adrannau. Dywed staff fod eglurder, hyder ac alinio cynyddol yn eu gwaith, sy’n cyfrannu at dîm mwy cydlynus ac effeithiol. O ganlyniad, mae ansawdd yr addysgu a’r dysgu wedi gwella a chryfhau. 

Mae prosesau cynefino gwell wedi cefnogi cyfnodau pontio mwy esmwyth ar gyfer staff a disgyblion, fel ei gilydd. Mae staff newydd yn integreiddio’n gyflymach ac yn teimlo’u bod yn cael cefnogaeth well, tra bod disgyblion yn dangos ymdeimlad cryf o berthyn ac ymgysylltu o’r cychwyn. 

Mae’r pwyslais ar werthoedd ar y cyd ac arfer berthynol wedi arwain at welliannau nodedig mewn ymddygiad, presenoldeb a lles disgyblion. Mae perthnasoedd rhwng staff a disgyblion yn gryfder arbennig, sy’n cyfrannu at amgylchedd dysgu cadarnhaol lle mae disgyblion yn teimlo’u bod yn cael eu parchu a’u cefnogi. 

Mae strategaethau i liniaru effaith tlodi wedi gwella tegwch mynediad at gyfleoedd dysgu a chyfoethogi. Caiff disgyblion o gefndiroedd difreintiedig eu cefnogi’n well i ymgysylltu’n llawn â bywyd yr ysgol, ac mae’r ysgol wedi cryfhau ei rôl fel hyb o fewn y gymuned. Mae deilliannau a phresenoldeb disgyblion sy’n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn nodwedd gref. Rhwng 2022-2023 a 2024-2025, bu gwelliant da yng nghyfraddau presenoldeb yr ysgol, yn cynnwys cyfraddau presenoldeb disgyblion sy’n gymwys i gael prydau ysgol am ddim, ac mae uwchlaw’r cyfartaledd cenedlaethol ac uwchlaw cyfraddau ysgolion tebyg. Mae absenoldeb parhaus yn sylweddol is nag ydyw mewn ysgolion tebyg, yn enwedig ar gyfer y ddwy flynedd ddiwethaf. 

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda? 

Mae’r ysgol wedi defnyddio dull rhagweithiol i rannu ei harfer ‘TîmHeolddu’ o fewn ei lleoliad ei hun, a thu hwnt. Yn fewnol, mae arweinwyr wedi sicrhau bod pob un o’r staff yn ymgysylltu â gwerthoedd, model hyfforddi a dulliau perthynol yr ysgol trwy sesiynau dysgu proffesiynol rheolaidd, amser cynllunio ar y cyd, a sgyrsiau hyfforddi. Mae hyn wedi cefnogi cysondeb ac wedi helpu ymgorffori’r arfer ar draws pob un o feysydd yr ysgol. 

Mae’r ysgol wedi gweithio’n agos gydag ysgolion cynradd partner i gefnogi pontio a rhannu strategaethau cynefino effeithiol ar gyfer disgyblion. Mae hyn wedi cynnwys digwyddiadau ar y cyd, rhannu adnoddau, a chyfleoedd i staff gydweithio ar ddulliau ar gyfer lles a meithrin perthnasoedd. 

Ar lefel ehangach, mae’r ysgol wedi cyfrannu at rwydweithiau lleol a rhanbarthol trwy rannu ei gwaith trwy gyfarfodydd clwstwr, partneriaethau proffesiynol, a chymorth rhwng ysgolion. Mae uwch arweinwyr ac arweinwyr canol wedi gwneud cyflwyniadau ac wedi cynnal ymweliadau ar gyfer cydweithwyr o ysgolion eraill i arsylwi arfer ar waith, yn enwedig yn gysylltiedig â hyfforddi, arweinyddiaeth wedi’i gyrru gan werthoedd, a strategaethau i fynd i’r afael ag effaith tlodi. 

Mae’r ysgol wedi ymgysylltu â chonsortia a rhaglenni dan arweiniad yr awdurdod lleol, hefyd, ac wedi cyfrannu astudiaethau achos ac adnoddau i gefnogi gwelliant system ehangach. Trwy’r gweithgareddau hyn, mae’r ysgol wedi cefnogi ymarferwyr eraill i addasu a gweithredu dulliau tebyg yn eu cyd-destunau eu hunain.