Darganfu adroddiad Estyn ar Addysg grefyddol mewn ysgolion uwchradd fod y cyrsiau llawn a byr (hanner TGAU) wedi dod yn fwyfwy poblogaidd. Yn y ddau gwrs, roedd cyfran y disgyblion a oedd yn ennill gradd A* yng Nghymru yn uwch nag yng ngweddill y Deyrnas Unedig.

Meddai Ann Keane, y Prif Arolygydd,

“Mae archwilio credoau crefyddol, trafod materion moesegol, fel ‘A oes bywyd ar ôl marwolaeth?’, a gwerthfawrogi amrywiaeth ddiwylliannol yn werthfawr i ddatblygiad personol a chymdeithasol pobl ifanc. O gymharu â gweddill y DU, mae Cymru’n cyflawni’n dda ar lefel TGAU.

 

“Fodd bynnag, mae mwy o waith i’w wneud o hyd i bontio’r bwlch sylweddol rhwng cyrhaeddiad bechgyn a merched mewn addysg grefyddol, sy’n ehangach yng Nghymru nag yn y DU yn gyfan gwbl. Mae hyn yn adlewyrchu bwlch tebyg mewn safonau llythrennedd ac mae angen i ysgolion ddatblygu strategaethau i wella cyrhaeddiad bechgyn mewn astudiaethau crefyddol.”

Roedd addysgu yn dda neu’n well mewn ychydig dros ddwy o bob tair gwers a arsylwyd yn arolwg Estyn. Mae’r canfyddiadau hyn yn awgrymu bod addysgu mewn addysg grefyddol yn well na’r cyfartaledd ar gyfer addysgu ar draws yr holl bynciau mewn ysgolion uwchradd a arolygwyd er 2010. Er gwaethaf y ffaith bod llawer o ysgolion uwchradd yn defnyddio athrawon anarbenigol, canfu arolygwyr nad oedd hyn fel arfer yn cael effaith negyddol ar safonau.

Ym mwyafrif yr ysgolion a gafodd ymweliad fel rhan o arolwg Estyn, roedd safonau’n dda yng nghyfnod allweddol 3. Fodd bynnag, ni welodd arolygwyr unrhyw safonau rhagorol ac roeddent yn anfoddhaol mewn ychydig ysgolion. Disgyblion mwy galluog a dawnus yw’r grŵp sy’n fwyaf tebygol o dangyflawni, fel arfer gan nad yw’r gwaith a osodir iddynt yn ddigon heriol.

Nid yw’n hawdd bob amser i athrawon rannu arfer dda a hunanarfarnu’n effeithiol mewn addysg grefyddol. Mae diffyg data cenedlaethol ar berfformiad disgyblion yn ei gwneud hi’n anodd i ysgolion gymharu safonau ag ysgolion eraill. Serch hynny, dim ond lleiafrif o ysgolion sy’n dadansoddi eu data arholi mewnol eu hunain. Hefyd, mae diffyg cyfleoedd i athrawon gymryd rhan mewn datblygiad proffesiynol a rhwydweithiau dysgu. Ni chaiff arfer dda ei rhannu’n ddigon da ac mae angen mwy o strategaethau arnom i wella cyrhaeddiad bechgyn, mwy o gywirdeb wrth asesu lefelau perfformiad yng nghyfnod allweddol 3 a chynllunio pwrpasol ar gyfer datblygu medrau.

Canfu arolygwyr fod bron yr holl ddisgyblion yn dangos parch tuag at farn a chredoau pobl eraill. Maent hefyd yn mwynhau dysgu am pam mae pobl yn byw mewn ffyrdd gwahanol o ganlyniad i’w credoau ac maent yn barod i siarad am amrywiaeth o faterion yn ymwneud â chrefydd a moeseg. Mewn un ysgol uwchradd, rhoddwyd gwahanol dasgau i grwpiau o ddisgyblion wrth ddysgu am ddioddefaint yn y Beibl. Roedd gan bob disgybl gyfrifoldeb am ei ddysgu ac arweiniodd y wers at waith ysgrifenedig o safon uchel iawn a wnaeth arddangos dealltwriaeth ragorol a’r gallu i fynegi a chyfiawnhau safbwyntiau.

Mae adroddiad Estyn yn argymell y dylai ysgolion fynd i’r afael â diffygion mewn addysg grefyddol, gan gynnwys datblygu strategaethau i wella cyrhaeddiad bechgyn yng nghyfnod allweddol 4, gwella cywirdeb asesiadau gan athrawon o lefelau disgyblion yng nghyfnod allweddol 3 a sicrhau bod tasgau’n ddigon heriol i ddisgyblion mwy abl. Yn ogystal, dylai Llywodraeth Cymru gasglu, dadansoddi a chyhoeddi data cyrhaeddiad ar gyfer addysg grefyddol a gweithio gydag awdurdodau lleol i wella cyfleoedd ar gyfer datblygiad proffesiynol athrawon.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn ‘Addysg grefyddol mewn ysgolion uwchradd’ gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ac mae ar gael yn llawn yma.
• Yn ôl y gyfraith, mae’n rhaid i bob ysgol uwchradd ddarparu addysg grefyddol yng nghyfnod allweddol 3 a chyfnod allweddol 4. Y ddau brif gymhwyster addysg grefyddol y mae ysgolion yn cyflwyno disgyblion ar eu cyfer yw’r cwrs TGAU llawn a’r cwrs TGAU byr (sy’n werth hanner TGAU).
• Mae sail dystiolaeth yr adroddiad yn cynnwys: ymweliadau ag 20 ysgol uwchradd; cyfweliadau ag uwch arweinwyr, cydlynwyr addysg grefyddol a disgyblion; arsylwi ar wersi yng nghyfnodau allweddol 3 a 4; craffu ar gynlluniau gwaith, hunanarfarniadau adrannau, cynlluniau adrannau a llyfrau disgyblion; a dadansoddi data perthnasol ar gyfer Cymru a’r DU.

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

Am ragor o wybodaeth, ewch i’n gwefan www.estyn.gov.uk

Yn ystod y pum mlynedd diwethaf, llythrennedd sydd wedi cael y sylw mwyaf yn ystod HMS ac mae’r mwyafrif o ysgolion wedi cynnwys rhifedd yn eu cynlluniau HMS hefyd. Hyd yn hyn, lleiafrif o ysgolion yn unig sy’n bwriadu canolbwyntio ar leihau effaith tlodi ar gyrhaeddiad yn 2012-2013.

Dywed y Prif Arolygydd, Ann Keane,

“Ansawdd yr addysgu yw un o’r dylanwadau mwyaf ar safonau disgyblion a gall HMS helpu ysgolion wella addysgu trwy rannu arfer dda. Mae gan ysgolion ran allweddol mewn helpu disgyblion o gefndiroedd difreintiedig gyflawni mwy a mynd i’r afael â’r bwlch rhwng perfformiad disgyblion, felly mae’n siomedig na fu hyn yn flaenoriaeth uchel ar gyfer gweithgareddau HMS.

 

“Mae angen i reolwyr wneud mwy i arfarnu effaith HMS – i ddarganfod a yw HMS yn gwella gwybodaeth a medrau staff neu ddeilliannau i ddisgyblion ac yn darparu gwerth am arian.”

Yn ystod HMS, mae ysgolion ar gau i ddisgyblion tra caiff staff eu cynnwys mewn ystod eang o weithgareddau hyfforddi. Mae mwyfwy o ysgolion yn dewis defnyddio arbenigedd eu staff eu hunain i gyflwyno HMS yn lle defnyddio cwmnïau hyfforddi allanol. Hefyd, mae llawer o ysgolion yn cydweithio ag ysgolion eraill ar HMS ar y cyd, sy’n helpu i rannu arfer dda a rhannu costau hyfforddi. Yn yr ysgolion gorau, caiff staff cymorth dysgu eu cynnwys mewn cynllunio ac arwain HMS hefyd.

Mae’r HMS gorau yn cynnwys staff yn weithredol mewn seminarau, gweithdai a thrafod gwersi enghreifftiol. Er enghraifft, mae gan Ysgol Gyfun y Pant yn Rhondda Cynon Taf ddiwylliant cryf fel cymuned ddysgu. Mae uwch reolwyr yn cynllunio diwrnodau HMS wedi’u seilio ar flaenoriaethau’r ysgol ac awgrymiadau gan staff. Mae hyn wedi arwain at raglen ddynamig, werthfawr a phroffesiynol iawn sy’n edrych ar bynciau fel codi cyflawniad bechgyn, athroniaeth addysgu a sut i fanteisio i’r eithaf ar gynorthwywyr cymorth dysgu.

Mae’r adroddiad yn cynnwys naw astudiaeth achos ‘arfer orau’ o ysgolion cynradd, uwchradd ac arbennig. Mae hefyd yn gwneud argymhellion i ysgolion, awdurdodau lleol a Llywodraeth Cymru er mwyn sicrhau y caiff HMS ei gysylltu’n agos â blaenoriaethau gwella ysgol, y caiff HMS ei arfarnu, a bod staff cymorth dysgu yn cael eu cynnwys yn ogystal ag athrawon.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn, ‘HMS statudol mewn ysgolion’ gan Lywodraeth Cymru, ac mae ar gael yn ei gyfanrwydd yma.
• Mae sail dystiolaeth yr adroddiad yn cynnwys ymweld â 15 ysgol a chraffu ar ddata a deilliannau arolygu, ynghyd â chanlyniadau holiadur a lenwyd gan 76 o ysgolion a naw awdurdod lleol.

Astudiaethau achos arfer orau (Atodiad 1 yr adroddiad)

• Ysgol Gyfun y Pant, Rhondda Cynon Taf
• Ysgol Uwchradd Bryngwyn, Sir Gaerfyrddin
• Ysgol Gynradd Gymunedol Llangynidr, Powys
• Ysgol Abercaseg, Gwynedd
• Ysgol Gynradd St Mark, Sir Benfro
• Ysgol Gynradd Ynysddu, Caerffili
• Ysgol TÅ· Gwyn, Caerdydd
• Ysgol Uwchradd y Fflint, Sir y Fflint

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

Am ragor o wybodaeth, ewch i’n gwefan www.estyn.gov.uk
 

Canfu adroddiad Estyn, sef Effeithiolrwydd strategaethau cynnwys dysgwyr mewn sefydliadau addysg bellach a chanolfannau Cymraeg i oedolion, fod darparwyr yn well o lawer am gasglu barn a safbwyntiau dysgwyr, defnyddio cynrychiolwyr dosbarthiadau, paneli, grwpiau ffocws ac arolygon, o ganlyniad i roi strategaethau ar waith i gynnwys dysgwyr. Fodd bynnag, nid yw darparwyr yn mesur p’un a yw cynnwys dysgwyr mewn penderfyniadau wedi cael effaith ar eu cyrhaeddiad a’u medrau ai peidio. Dim ond megis dechrau gweithredu systemau ffurfiol i gofnodi a chydnabod deilliannau i ddysgwyr y mae darparwyr.

Dywed y Prif Arolygydd, Ann Keane,

“Rwy’n falch iawn bod dysgwyr yn cael eu cynnwys yn ehangach mewn ffurfio penderfyniadau sy’n effeithio ar eu profiad o ddysgu mewn addysg bellach a chanolfannau Cymraeg i oedolion erbyn hyn.

 

“Ers i ni adrodd ar gynnwys dysgwyr yn 2012, gwnaed cynnydd da o ran sicrhau bod dysgwyr yn cael dweud eu dweud. Mae darparwyr ôl-16 wedi defnyddio arweiniad Strategaeth Cynnwys Dysgwyr Llywodraeth Cymru yn effeithiol ac mae staff yn gwrando ar ddysgwyr ac yn cymryd eu barn o ddifrif.

 

Mae cynnwys dysgwyr mewn ffurfio’u profiad dysgu yn eu helpu i wella eu medrau personol a chymdeithasol a’u lles. Rydym wedi gweld myfyrwyr sydd wedi dylanwadu ar gyngor lleol, wedi darbwyllo coleg i gynyddu nifer y cyfrifiaduron sydd ganddo ac wedi cyfrannu at ehangu’r cwricwlwm.

 

“Mae’r dysgwyr hyn wedi sylweddoli bod ganddynt y gallu i effeithio ar newidiadau yn eu bywydau trwy weithredu ar faterion sydd o bwys iddynt.”

Mae Prosiect Cynrychiolaeth Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr wedi chwarae rhan mewn helpu dysgwyr i fynegi eu barn a’u safbwyntiau. Sefydlwyd y prosiect, a ariennir gan Lywodraeth Cymru, yn 2010, ac mae wedi darparu hyfforddiant i gynrychiolwyr dosbarthiadau ac wedi helpu sefydliadau addysg bellach i gynnwys dysgwyr.

Gall cymryd rhan mewn penderfyniadau helpu i ddatblygu medrau dysgwyr. Mae dysgwyr Cymraeg i oedolion o’r farn bod gweithredu’n gynrychiolydd dosbarth yn eu helpu i ddefnyddio eu medrau iaith mewn cyd-destunau gwahanol. Fodd bynnag, mae rhai dysgwyr yn rhybuddio y gall bod yn gynrychiolydd dosbarth gymryd amser oddi wrth eu hastudiaethau, ambell waith.

Mae llawer o fanteision i gynnwys dysgwyr. Er enghraifft, teimlai staff Coleg Morgannwg yn Rhondda Cynon Taf fod cynnwys dysgwyr wedi helpu cyfraddau cadw. Yn yr ymgysylltiad llwyddiannus yng Ngholeg Sir Gâr, Sir Gaerfyrddin, mae myfyrwyr y celfyddydau perfformiadol wedi gwella dealltwriaeth dysgwyr a staff o faterion yn ymwneud â chydraddoldeb ac amrywiaeth.

Yng nghanolfan Cymraeg i Oedolion Morgannwg, mae paneli dysgwyr wedi helpu i gasglu adborth am gyrsiau, deunyddiau, y cwricwlwm ac ansawdd lleoliadau. Mae staff wedi trafod y materion a godwyd gyda dysgwyr ac wedi adrodd yn ôl ar y cynnydd a wnaed o ran ymateb iddynt.

Mae’r adroddiad llawn yn gwneud nifer o argymhellion, gan gynnwys cyflwyno systemau ffurfiol mewn sefydliadau addysg bellach a chanolfannau Cymraeg i oedolion i fonitro canlyniadau gweithgareddau cynnwys dysgwyr, gwella dealltwriaeth cynrychiolwyr dosbarthiadau o’u rôl a gwella dealltwriaeth tiwtoriaid o’u rôl o ran cynnwys dysgwyr.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn, ‘Effeithiolrwydd strategaethau cynnwys dysgwyr mewn sefydliadau addysg bellach a chanolfannau Cymraeg i oedolion’ gan Lywodraeth Cymru ac mae ar gael yn ei gyfanrwydd yma.
• Mae sail dystiolaeth yr adroddiad yn cynnwys ymweld â phum sefydliad addysg bellach a phum canolfan Cymraeg i oedolion. Cyfarfu’r arolygydd cofnodol â staff Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr hefyd.

Astudiaethau achos arfer orau (trwy’r adroddiad cyfan)

• Coleg Sir Benfro
• Coleg Sir Gâr
• Coleg Gwent
• Coleg Morgannwg
• Coleg Chweched Dosbarth Catholig Dewi Sant
• Canolfan Cymraeg i oedolion Canolbarth Cymru
• Canolfan Cymraeg i oedolion Caerdydd a’r Fro
• Canolfan Cymraeg i oedolion Morgannwg
• Canolfan Cymraeg i oedolion Gogledd Cymru
• Canolfan Cymraeg i oedolion Gwent

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

Am ragor o wybodaeth, ewch i’n gwefan www.estyn.gov.uk

Heddiw, mae Estyn, yr arolygiaeth addysg a hyfforddiant yn Nghymru, yn cyhoeddi ‘Effaith TGCh ar ddysgu disgyblion mewn ysgolion cynradd’, sef y cyntaf o ddau adroddiad ar arolygon o safonau TGCh mewn ysgolion ac uwchradd yng Nghymru, yn archwilio effaith TGCh ar ddysgu disgyblion ar draws y cwricwlwm ysgolion cynradd.

Canfu’r arolygiaeth fod safonau mewn TGCh yn dda neu’n rhagorol mewn hanner o’r ysgolion cynradd yr ymwelwyd â nhw a bod safonau’n well ar y cyfan yn y Cyfnod Sylfaen nag yr ydynt yng nghyfnod allweddol 2.

Yn y rhan fwyaf o ysgolion cynradd yr ymwelwyd â nhw, mae medrau disgyblion mewn defnyddio TGCh i gyflwyno gwybodaeth yn dda, ac mae bron pob disgybl yn defnyddio TGCh yn dda i ymchwilio i wybodaeth mewn gwahanol bynciau.

Yn y mwyafrif o ysgolion, mae TGCh wedi cael effaith gadarnhaol ar safonau llythrennedd, ac mewn rhai ysgolion, mae medrau llafaredd, cyflwyno, ymchwilio ac ysgrifennu disgyblion a’u medrau cydweithredol a’u medrau meddwl, wedi gwella’n sylweddol trwy ddefnyddio gweithgareddau ffilmio fideo, animeiddio a golygu.

Dywed Ann Keane, Prif Arolygydd Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru,

“Mae medrau TGCh yn bwysicach nag erioed mewn cymdeithas heddiw. Mae plant ac athrawon yn cael eu cymell a’u cyffroi i addysgu a dysgu’r medrau hanfodol hyn.

 

“Rydym ni wedi gweld enghreifftiau rhagorol o ysgolion yn defnyddio ffyrdd arloesol o ddatblygu medrau TGCh plant. Gwyddom fod hyn yn cael effaith gadarnhaol ar fedrau llythrennedd a rhifedd plant – ac rydym i gyd yn gwybod bod y rhain ymhlith y prif heriau sy’n wynebu addysg yng Nghymru heddiw. Gwyddom hefyd fod TGCh yn gallu helpu i ennyn diddordeb bechgyn sy’n amharod i ddarllen ac ysgrifennu, i’w helpu i wella eu medrau darllen ac ysgrifennu.

 

“Ond er bod rhywfaint o gynnydd cadarnhaol, rydym hefyd yn gwybod bod gwaith i’w wneud. Yn aml, dydy’r dysgwyr mwy abl a dawnus ddim yn cael eu hymestyn digon, ac nid yw disgyblion yng nghyfnod allweddol 2 yn datblygu eu medrau trin data neu fodelu yn ddigon da.

 

“Mae angen mwy o hyfforddiant ar athrawon hefyd fel eu bod yn fwy cymwys a hyderus i gyflwyno’r rhaglen TGCh i ddisgyblion o bob oedran a gallu.”

Canfu’r arolygiaeth fod TGCh wedi cael effaith gadarnhaol ar addysgu a dysgu ond bod ansawdd yr addysgu yn well yn y Cyfnod Sylfaen nag yng nghyfnod allweddol 2. Hefyd, nid yw ysgolion wedi defnyddio’r Fframwaith Sgiliau yn ddigon da i gynllunio ar gyfer dilyniant ym medrau TGCh disgyblion ac mae angen iddyn nhw arfarnu effaith eu cynlluniau gwaith ar ddysgu disgyblion yn fwy trylwyr.

Mae Ms Keane yn parhau,

“Mae cynllunio, monitro ac asesu effeithiol yn hanfodol ar gyfer gwneud yn siŵr bod pob disgybl yn parhau i ddatblygu eu medrau yn y maes hwn.

 

“Yn y mwyafrif o ysgolion, er gwaethaf effaith gadarnhaol ar eu llythrennedd, nid yw llawer o ddisgyblion yn gwneud digon o gynnydd mewn TGCh fel pwnc. Mae angen i athrawon asesu gwaith disgyblion yn erbyn lefelau’r Cwricwlwm Cenedlaethol ar ddiwedd cyfnod allweddol 2.

 

“Mae angen i ysgolion cynradd ac uwchradd gydweithio hefyd i gael dealltwriaeth ar y cyd o safonau mewn TGCh.”

Mae’r arolygiaeth wedi nodi nifer o feysydd i’w gwella ac wedi amlinellu cyfres o argymhellion yn yr adroddiad ar gyfer ysgolion, awdurdodau lleol, consortia rhanbarthol a Llywodraeth Cymru.

Mae’r adroddiad yn argymell cynllunio i gyflwyno mwy o dechnolegau cludadwy mewn ysgolion fel cyfrifiaduron llechen a ffonau cludadwy, gan helpu disgyblion sy’n fwy abl a dawnus i gyflawni eu potensial, lledaenu arfer orau a chefnogi datblygiad cymwysiadau addysgol cyfrwng Cymraeg ar gyfer dyfeisiau symudol.

Mae’r adroddiad yn cynnwys nifer o astudiaethau achos arfer orau hefyd sy’n dangos y modd y mae TGCh yn gwella safonau mewn llythrennedd a rhifedd, yn ogystal â helpu i leihau’r bwlch tlodi.

Nodiadau i Olygyddion

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn ‘Effaith TGCh ar ddysgu disgyblion mewn ysgolion cynradd’ gan Lywodraeth Cynulliad Cymru, ac mae ar gael yn llawn yma.
• Mae sail dystiolaeth yr adroddiad yn cynnwys ymweliadau â phump o sefydliadau addysg bellach, a phump o ganolfannau iaith i oedolion. Cyfarfu’r arolygydd cofnodol â staff yn Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr hefyd.

Astudiaethau achos arfer orau (trwy gydol yr adroddiad)

• Ysgol Gynradd Casllwchwr, Abertawe
• Ysgol Gynradd Penybont, Pen-y-bont ar Ogwr
• Ysgol Gynradd Sant Julian, Casnewydd
• Ysgol Cae Top, Gwynedd
• Ysgol Golwg y Cwm, Powys
• Ysgol Gynradd Llanrug, Gwynedd

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

I gael rhagor o wybodaeth, trowch at ein gwefan, sef www.estyn.gov.uk
 

Mae adroddiad Estyn, Gwyddoniaeth yng nghyfnodau allweddol 2 a 3, yn amlygu rhai diffygion o ran dibynadwyedd a dilysrwydd asesiadau athrawon mewn gwyddoniaeth. Mae diffyg meini prawf asesu clir a threfniadau gwan ar gyfer gwirio mewnol yn ei gwneud yn anodd barnu a yw deilliannau asesiadau athrawon yn rhoi cyfrif gwirioneddol o safonau ai peidio.

Dywed y Prif Arolygydd, Ann Keane,

“Yn gyffredinol, canfu arolygwyr fod disgyblion wedi’u hysgogi’n dda mewn gwersi gwyddoniaeth. Mae clybiau gwyddoniaeth a theithiau maes yn cynnig profiadau diddorol sy’n helpu disgyblion i gyflawni safonau gwell. Mae pobl ifanc sy’n cymryd rhan mewn clybiau neu deithiau maes yn fwy tebygol o ddatblygu diddordeb mewn dilyn gyrfa mewn gwyddoniaeth.

 

“Mae ansawdd addysgu yn ffactor hanfodol o ran codi safonau ymhellach. Mae’r athrawon gorau yn meddu ar wybodaeth bynciol dda iawn ac maent yn deall sut i ennyn a chynnal diddordeb disgyblion. Er enghraifft, mae un o’r astudiaethau achos yn yr adroddiad yn disgrifio sut aeth disgyblion yn Ysgol Gyfun Cefn Saeson ati i ddysgu am foeseg clonio anifeiliaid, mewn gwers ddiddorol a rhyngweithiol a ddatblygodd eu dealltwriaeth wyddonol yn ogystal â’u meddwl beirniadol.

 

“Mae angen i ysgolion ddarparu cyfleoedd mwy heriol fel hyn i ymestyn pob disgybl ac mae ganddynt rôl allweddol o ran cynhyrchu’r genhedlaeth nesaf o wyddonwyr Cymreig.”

Canfu’r adroddiad nad yw disgyblion mwy galluog yn cael eu hymestyn ddigon yn y mwyafrif o wersi, a dim ond ychydig o ddisgyblion a oedd yn gallu dilyn eu diddordebau gwyddonol eu hunain. Mewn rhai gwersi mewn ysgolion cynradd, nid oes gan athrawon ddealltwriaeth gadarn o wyddoniaeth ac maent yn trosglwyddo eu camddealltwriaeth i ddisgyblion. Mae Estyn yn argymell bod ysgolion yn darparu hyfforddiant i athrawon sydd â dealltwriaeth wan o wyddoniaeth.

Bydd y rhan fwyaf o athrawon sy’n gweithio yn yr un ysgol yn dueddol o rannu arfer dda mewn addysgu a dysgu gwyddoniaeth, ond ychydig iawn o’r ysgolion yn yr arolwg a oedd yn meithrin cysylltiadau ag ysgolion eraill i rannu arfer dda yn ehangach. Nid yw awdurdodau lleol a chonsortia rhanbarthol yn darparu digon o ddatblygiad proffesiynol na chymorth a chyngor i athrawon gwyddoniaeth.

Caiff profiadau dysgu mewn gwyddoniaeth eu cynllunio’n dda yn y mwyafrif o’r ysgolion yr ymwelodd Estyn â nhw. Fodd bynnag, mae’r rhan fwyaf o ysgolion yn defnyddio fersiwn cyn-2008 y Gorchmynion Pwnc ar gyfer gwyddoniaeth o hyd i gynllunio rhaglenni gwaith. Mae hyn oherwydd bod fersiwn 2008 y Cwricwlwm Cenedlaethol yn darparu llai o arweiniad na’r fersiwn flaenorol i helpu ysgolion i gynllunio dilyniant mewn gwybodaeth a dealltwriaeth wyddonol. Mae hyn yn golygu bod ychydig o ysgolion wedi cynllunio gwaith nad yw’n cynnwys digon o her na strwythur. Yn ogystal, nid yw’r ychydig o ysgolion uwchradd sydd wedi dilyn Cwricwlwm 2008 i’r gair yn paratoi disgyblion yn ddigon da ar gyfer meysydd llafur TGAU gwyddoniaeth. Mae Estyn yn argymell bod Llywodraeth Cymru’n adolygu’r Cwricwlwm Cenedlaethol i gynnwys rhagor o wybodaeth hanfodol.

Mae rhai ysgolion cynradd yn neilltuo awr yn unig ar gyfer addysgu gwyddoniaeth, nad yw’n ddigon o amser i edrych ar bob agwedd ar y Cwricwlwm Cenedlaethol yn effeithiol. Fodd bynnag, mae’r amser sydd wedi’i neilltuo ar gyfer addysgu gwyddoniaeth mewn ysgolion uwchradd yn ddigonol.

Mae’r adroddiad hefyd yn argymell bod Llywodraeth Cymru’n adolygu’r meini prawf sy’n cael eu defnyddio mewn asesiadau athrawon ac yn cyflwyno elfen o gymedroli allanol. Dylai ysgolion sicrhau bod eu harfer asesu a marcio yn rhoi cyngor uniongyrchol i ddisgyblion ar sut i wella eu dealltwriaeth a’u medrau gwyddonol.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn, ‘Gwyddoniaeth yng nghyfnodau allweddol 2 a 3’, gan Lywodraeth Cymru ac mae ar gael yn ei gyfanrwydd yma.

  Mae sail dystiolaeth yr adroddiad yn cynnwys ymweld â naw ysgol gynradd a 10 ysgol uwchradd. Mae’r sampl hon yn ystyried lleoliadau daearyddol, cefndiroedd economaidd-gymdeithasol, meintiau ysgolion a chyd-destunau ieithyddol. Cymerwyd tystiolaeth ychwanegol o ddeilliannau asesiadau athrawon ar ddiwedd cyfnodau allweddol 2 a 3.

Astudiaethau achos arfer orau

• Ysgol Gyfun Cefn Saeson, Castell-nedd Port Talbot
• Ysgol Gynradd Pontarddulais, Abertawe
• Ysgol Gynradd Gymraeg Gartholwg, Rhondda Cynon Taf
• Ysgol Uwchradd Darland, Wrecsam

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

I gael rhagor o wybodaeth, trowch at ein gwefan, sef www.estyn.gov.uk

Er bod mwyafrif o ddisgyblion yn gallu mesur a defnyddio data, nid yw llawer ohonynt yn meddu ar fedrau rhif sylfaenol ac nid ydynt yn gallu cofio ffeithiau rhif allweddol yn hawdd, fel sut i luosi.

Mae adroddiad yr arolygiaeth, sef Rhifedd yng nghyfnodau allweddol 2 a 3: astudiaeth waelodlin, yn archwilio sut mae sampl o ysgolion cynradd ac uwchradd yn datblygu medrau rhifedd disgyblion ar draws y cwricwlwm. Bydd arolygwyr yn ail-ymweld â’r un ysgolion dros y ddwy flynedd nesaf ac yn adrodd ar ba gynnydd sydd wedi’i wneud o ran gwella medrau rhifedd disgyblion. Bydd yr astudiaeth hefyd yn canolbwyntio ar ba mor dda y mae ysgolion wedi rhoi Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd Llywodraeth Cymru ar waith, ac yn archwilio’i effaith.

Dywedodd Ann Keane, y Prif Arolygydd,

“Mae llythrennedd yn parhau i fod yn destun pryder mewn ysgolion. Rydym yn gwybod nad yw llawer o ysgolion wedi rhoi gymaint o sylw i rifedd ag y gwnaethant i lythrennedd, ond mae’n hanfodol bod gan ysgolion gynlluniau clir ar gyfer datblygu medrau rhifedd. Mae angen i’r cynlluniau fynd i’r afael â medrau rhifedd gwan pobl ifanc fel eu bod yn gallu gwneud rhifyddeg pen, deall ymresymu rhifiadol a pheidio â gorfod dibynnu ar gyfrifiannell.

 

“Mae rhifedd sylfaenol yn un o fedrau hanfodol bywyd y mae ei angen yn y rhan fwyaf o swyddi ac i reoli cyllid personol. Ond mae mwyafrif o ddisgyblion yn cael trafferth deall sut mae rhifedd yn berthnasol i’w bywydau bob dydd, ac mae angen mynd i’r afael â hyn.

 

“Rydym yn gwybod na fydd newid yn digwydd dros nos. Bydd astudiaeth Estyn dros y ddwy flynedd nesaf yn olrhain y cynnydd a wneir gan ein sampl o ysgolion, ac yn adrodd ar weithredu’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd newydd, a’i effaith.”

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at y ffaith mai tystiolaeth gyfyngedig sydd mewn llawer o’r ysgolion y gwnaed arolwg ohonynt fod disgyblion yn cymhwyso medrau rhifedd uwch am eu bod yn cael trafferth gyda’r pethau sylfaenol. Mae hyn yn golygu bod disgyblion yn aml yn cael anhawster defnyddio ymresymu i ddatrys problemau ysgrifenedig am fod llawer o’r ysgolion yn addysgu technegau ysgrifenedig ar gyfer datrys symiau cyn bod dealltwriaeth gadarn gan y disgyblion o rif a gwerth lle. Mae rhai disgyblion yn cael trafferth gyda degolion, ffracsiynau a chanrannau, fel deall y perthnasoedd rhwng 2/5, 0.4 a 40%.

Yn aml, nid yw cydlynwyr rhifedd, sy’n gyfrifol am ddatblygu rhifedd ar draws y cwricwlwm, yn talu digon o sylw i’r cwricwlwm cyfan, ac nid oes polisi clir gan lawer o ysgolion sy’n berthnasol ar draws pob dosbarth ac adran.

Mae agweddau eraill y mae angen eu gwella yn cynnwys olrhain a monitro cynnydd disgyblion. Dim ond lleiafrif o ysgolion cynradd ac ychydig o ysgolion uwchradd sydd â systemau effeithiol ar waith i olrhain cynnydd disgyblion mewn rhifedd y tu hwnt i’w gwersi mathemateg. Fodd bynnag, mae rhai awdurdodau lleol, fel Casnewydd, yn cynhyrchu deunyddiau defnyddiol i gynorthwyo ysgolion yn y maes hwn.

Gwelodd arolygwyr arfer ragorol mewn ychydig o’r ysgolion a oedd yn rhan o’r arolwg. Yn Ysgol Sant Richard Gwyn ym Mro Morgannwg, mae archwiliad trylwyr o rifedd ar draws y cwricwlwm wedi’u galluogi i gynllunio a chynnig gweithgareddau sydd wedi gwella medrau rhifedd y disgyblion.

Mae Estyn yn argymell bod ysgolion yn mynd i’r afael ar frys ag anhawster disgyblion â medrau rhif sylfaenol, ac yn sefydlu dull ysgol gyfan o gynyddu medrau rhifedd a monitro cynnydd. Dylai awdurdodau lleol neu gonsortia gefnogi athrawon hefyd i wella eu gwybodaeth, eu medrau a’u hyder yn addysgu medrau rhifedd.

Nodiadau i Olygyddion

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn ‘Rhifedd yng nghyfnodau allweddol 2 a 3: astudiaeth waelodlin’ gan Lywodraeth Cynulliad Cymru, ac mae ar gael yn llawn yma.
• Mae’n adroddiad gwaelodlin astudiaeth tair blynedd sy’n defnyddio sampl o 11 o ysgolion cynradd a 12 o ysgolion uwchradd, a arolygwyd rhwng 2010-2012.

Astudiaethau achos o arfer orau (trwy gydol yr adroddiad)

• Gwasanaethau addysg awdurdod lleol Casnewydd i blant a phobl ifanc
• Ysgol Uwchradd Gatholig Sant Richard Gwyn, Bro Morgannwg
• Ysgol Uwchradd Elfed, Sir y Fflint
• Ysgol Gynradd Marshfield, Casnewydd
• Ysgol Bryngwyn, Sir Gaerfyrddin

Dyma’r ysgolion sy’n cymryd rhan yn yr astudiaeth:

• Ysgol Bassaleg, Casnewydd
• Ysgol Gynradd Brynmill, Abertawe
• Ysgol Gynradd Brynnau, Rhondda Cynon Taf
• Ysgol Gyfun Bryntirion, Pen-y-bont ar Ogwr
• Ysgol Uwchradd Elfed, Sir y Fflint
• Ysgol Gynradd Litchard, Pen-y-bont ar Ogwr
• Ysgol Gynradd Marshfield, Casnewydd
• Ysgol Gynradd Gymunedol Mountain Lane, Sir y Fflint
• Ysgol Olchfa, Abertawe
• Ysgol Gynradd Gymunedol Penycae, Wrecsam
• Ysgol Uwchradd Prestatyn, Sir Ddinbych
• Ysgol Gyfun Sandfields, Port Talbot
• Ysgol Gynradd Stebonheath, Sir Gaerfyrddin
• Ysgol Iau Gatholig Rufeinig San Helen, Bro Morgannwg
• Ysgol Uwchradd Gatholig Sant Richard Gwyn, Bro Morgannwg
• Ysgol Gynradd Traethmelyn, Port Talbot
• Ysgol Bryngwyn, Sir Gaerfyrddin
• Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, Caerdydd
• Ysgol Melyd, Sir Ddinbych
• Ysgol Morfa Rhianedd, Conwy
• Ysgol Gyfun Y Pant, Rhondda Cynon Taf
• Ysgol y Creuddyn, Conwy
• Ysgol y Grango, Wrecsam

Ynglŷn ag Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar, ond yn cael ein hariannu gan Lywodraeth Cynulliad Cymru (o dan Adran 104 Deddf Llywodraeth Cymru 1998).

Am ragor o wybodaeth, ewch i’n gwefan www.estyn.gov.uk
 

Canfu adroddiad Estyn, Hyfforddiant ar gyfer adeiladu, cynllunio a’r amgylchedd adeiledig, fod sefydliadau addysg bellach (SABau) a darparwyr dysgu yn y gwaith (DYG) yn cynnig cymwysterau medrau adeiladu traddodiadol sydd wedi bod ar gael, ac â galw mawr amdanynt, ers blynyddoedd lawer. Ond nid yw’r darparwyr hyn bob amser yn ystyried gwybodaeth am farchnadoedd llafur lleol fel bod y cyrsiau a’r cymwysterau a gynigir yn cyfateb yn well i gyfleoedd cyflogaeth lleol yn y diwydiant adeiladu. Hefyd, mae’r un cyrsiau yn aml yn cael eu cynnig gan ddarparwyr gwahanol yn yr un ardal ddaearyddol, ac nid yw hynny’n gwneud y defnydd gorau o adnoddau na chyllid.

Dywed Ann Keane, y Prif Arolygydd,

“Mae adeiladu, cynllunio a’r amgylchedd adeiledig yn bwysig iawn i economi Cymru, ond oherwydd y dirwasgiad mae’r sector adeiladu wedi dirywio dros y pedair blynedd diwethaf. Mae tua 100,000 o bobl yng Nghymru yn cael eu cyflogi yn y diwydiant adeiladu, ond ychydig iawn o gontractau tymor hir sydd ar gael.

 

“Ni waeth a oes gwaith ar gael neu beidio, mae adeiladu yn parhau i fod yn ddewis poblogaidd ar gyfer hyfforddiant. Mae uchelgais gan lawer o bobl ifanc i fod yn benseiri, syrfewyr, bricwyr, trydanwyr, plymwyr a seiri. Eto, nid yw’r dull o gyflwyno cyrsiau a rhaglenni adeiladu wedi newid ers blynyddoedd lawer. Nid oes digon o SABau a darparwyr DYG wedi datblygu rhaglenni sy’n gwneud defnydd llawn o brofiadau dysgwyr yn y gwaith neu’n integreiddio llythrennedd, rhifedd ac iaith a diwylliant Cymru i’r addysg a’r hyfforddiant a ddarparant.

 

“Mae angen i ddarparwyr hefyd gydweddu eu hyfforddiant ag anghenion y farchnad lafur leol am fod gormod o ddysgwyr amser llawn yn ennill cymwysterau ond nad ydynt yn cael cyflogaeth neu’n cadw cyflogaeth yn y diwydiant adeiladu.”

Dim ond canolig yw safonau perfformiad mewn hyfforddiant ar gyfer adeiladu, cynllunio a’r amgylchedd adeiledig o’i gymharu â meysydd dysgu eraill. Fodd bynnag, fe wnaeth cyfraddau dysgwyr wella rhwng 2009 a 2011 o ran cwblhau eu hyfforddiant a’u cymwysterau.

Mae cael profiad o weithio yn y diwydiant adeiladu yn hanfodol i ddysgwyr er mwyn cwblhau eu cymwysterau, ond nid yw’r cyfle hwn yn cael ei warantu bob amser ar gyrsiau addysg bellach. Heb brofiad gwaith, nid yw dysgwyr yn datblygu dealltwriaeth drylwyr o ofynion gweithio ar safle adeiladu, nac yn cael y cyfle i ddatblygu eu medrau ymarferol i safon uwch.

Canfu arolygwyr hefyd fod gormod o amrywio yn ansawdd y cymorth y bydd darparwyr yn ei roi i ddysgwyr i ddatblygu eu medrau llythrennedd a rhifedd. Nid yw lleiafrif o athrawon, hyfforddwyr ac aseswyr yn cydnabod buddion cynorthwyo dysgwyr i wella’r medrau hyn. Nid yw dysgwyr bob amser yn cael adborth ysgrifenedig ar eu gwaith. Hefyd, nid yw camgymeriadau sillafu, atalnodi a gramadeg yn cael eu cywiro.

Mae adroddiad Estyn yn cynnwys nifer o argymhellion i wella’r hyfforddiant a gynigir gan ddarparwyr, gan gynnwys gwneud mwy i ddatblygu a chynnal cysylltiadau effeithiol gyda diwydiant lleol a gwneud yn siŵr bod profiad a gwybodaeth ddiwydiannol athrawon, hyfforddwyr ac aseswyr yn cael eu diweddaru’n rheolaidd. Gallai Llywodraeth Cymru wneud mwy i drafod gyda darparwyr i ariannu rhaglenni sy’n cyfateb i anghenion marchnad lafur Cymru.

Nodiadau i Olygyddion:

Ynglŷn â’r adroddiad

• Comisiynwyd adroddiad Estyn ‘Hyfforddiant ar gyfer adeiladu, cynllunio a’r amgylchedd adeiledig’ gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ac mae ar gael yn llawn yma.
• Roedd y dystiolaeth ar gyfer yr adroddiad yn cynnwys:
  • o Ymatebion i holiaduron gan SABau a darparwyr DYG
  • o Ymweliadau â 15 o SABau a darparwyr DYG
  • o Dadansoddiad o ddata ar berfformiad dysgwyr a chraffu ar waith ysgrifenedig a gwaith ymarferol
     

Gwybodaeth am Estyn

Estyn yw’r Arolygiaeth Addysg a Hyfforddiant ar gyfer Cymru. Ein nod yw cyflawni rhagoriaeth i bawb mewn dysgu yng Nghymru. Rydym yn gwneud hyn trwy ddarparu gwasanaeth arolygu a chyngor annibynnol, o ansawdd uchel.

Ein gweledigaeth yw cael ein cydnabod trwy arbenigedd ein staff fel llais awdurdodol ar ddysgu yng Nghymru.

Rydym yn annibynnol ar Lywodraeth Cynulliad Cymru ond cawn ein hariannu ganddi (o dan Adran 104 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998).

Am ragor o wybodaeth ewch i’n gwefan www.estyn.gov.uk