Geirfa

Geirfa - a

Diffiniadau o’n holl dermau arolygu

  • Anghenion dysgu ychwanegol (ADY)

     
    Mae’r term hwn yn ymwneud ag amrywiaeth eang iawn o anghenion. Defnyddiwn y term ADY mewn perthynas â dysgwyr sydd ag anghenion heblaw am anghenion y rhan fwyaf o’u cyfoedion yn y dosbarth, am nifer o resymau gwahanol, gan gynnwys dysgwyr:
    •  sydd ag anghenion addysgol arbennig (AAA), fel sy’n cael ei ddiffinio yng Nghod Ymarfer AAA Cymru (2002);
    •  sy’n anabl, fel sy’n cael ei ddiffinio yn Neddf Gwahaniaethu ar Sail Anabledd 1995;
    •  sydd ag anghenion meddygol;
    •  sydd ag anawsterau emosiynol, cymdeithasol ac ymddygiad; ac
    •  sy’n dysgu Saesneg fel iaith ychwanegol.
    Mae mwy o wybodaeth am ddisgyblion ag ADY ar gael yn Atodiad 6 llawlyfrau’r arweiniad arolygu perthnasol.
  • Addysg sylfaenol oedolion

     
    Mae addysg sylfaenol oedolion ar gyfer dysgwyr sydd eisiau gwella’u medrau llythrennedd a rhifedd sylfaenol. Gallant ennill achrediad o lefel cyn mynediad i fyny at
    lefel 2.
  • Agored Cymru

    Ymddiriedolaeth elusennol a sefydliad dyfarnu, sy’n gweithio mewn partneriaeth i ddarparu cyfle i ddysgwyr, yn enwedig rhai sydd wedi colli cyfleoedd blaenorol, i ennill medrau a chymwysterau trwy ddyfarnu cyrsiau a chymwysterau wedi’u seilio ar gredydau, sy’n hyblyg ac yn ymateb i anghenion unigolion a chymunedau yng Nghymru.

  • Arolygiad ardal

    Mewn arolygiadau ardal, rydym yn arolygu ansawdd ac argaeledd math arbennig o addysg neu hyfforddiant i ddysgwyr 14 i 19 oed mewn ardal benodol o Gymru.

  • ASDAN (Rhwydwaith Datblygu ac Achredu Cynlluniau Dyfarnu)

    Mae cymwysterau a dyfarniadau’r rhwydwaith yn cael eu defnyddio gan ysgolion a cholegau i gynnig cyfleoedd i ddysgwyr 14-19 oed i ddatblygu medrau personol, cymdeithasol a medrau dinasyddiaeth weithgar, medrau yn gysylltiedig â gwaith, medrau allweddol a medrau allweddol ehangach. Mae’r cymwysterau a’r dyfarniadau’n cael eu cymeradwyo a’u hariannu gan yr Adran Addysg a Sgiliau.

  • Asset

    Offeryn asesu strwythuredig, a ddatblygwyd gan y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid, sy’n edrych ar drosedd, amgylchiadau personol, agweddau a chredoau’r unigolyn ifanc sydd wedi cyfrannu at ei (h)ymddygiad troseddol.

  • Awtistiaeth

    Mae disgyblion sydd ag awtistiaeth yn cael anawsterau gyda pherthnasoedd cymdeithasol, cyfathrebu’n gymdeithasol a meddwl â dychymyg. Mae disgyblion yn cwmpasu’r amrediad gallu llawn, a gall fod anawsterau dysgu neu anableddau eraill gan rai hefyd. Mae awtistiaeth yn rhan o’r amrediad o Anhwylderau ar y Sbectrwm Awtistig (ASD).

  • Anhwylderau ar y sbectrwm awtistig (ASD)

    Defnyddir y term Anhwylderau ar y Sbectrwm Awtistig (ASD) i ddisgrifio’r grŵp o anhwylderau datblygol treiddiol a nodweddir gan anawsterau rhyngweithio cymdeithasol a chyfathrebu, a chan ystod cyfyngedig o ymddygiad ailadroddus a diddordebau.

  • Asiantaeth Sgiliau Sylfaenol

    Mae’r Asiantaeth Sgiliau Sylfaenol (Cymru), sydd wedi uno â Llywodraeth Cymru, yn gweithredu Strategaeth Genedlaethol Sgiliau Sylfaenol i Gymru.

  • Adroddiad Beecham 2006

    Adolygiad Syr Jeremy Beecham o Gyflenwi Gwasanaethau Lleol yng Nghymru.

  • Anawsterau ymddygiad

    Ymddygiad aflonyddgar ac aflonyddol a all gynnwys gorfywiogrwydd a diffyg canolbwyntio.

  • Addoli ar y cyd

    Yn ôl y gyfraith, rhaid i ysgolion gynnal gweithred addoli ar y cyd yn ddyddiol. Mae’r gyfraith yn datgan y dylai mwyafrif y gweithrediadau addoli ar y cyd ym mhob tymor ‘fod o natur Gristnogol fras yn gyfan gwbl neu’n bennaf’. I gael rhagor o arweiniad, gweler arweiniad atodol Estyn ar arolygu addoli ar y cyd (arweiniad atodol ar arolygu addoli ar y cyd).

  • Ariannu cydgyfeirio

    Arian o Ewrop yw hon sy’n ceisio annog mwy o bartneriaethau rhanbarthol a strategol rhwng darparwyr.

  • AGGCC

    Mae Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru (AGGCC) yn un o isadrannau Adran Gwasanaethau Cyhoeddus a Pherfformiad Llywodraeth Cymru.

  • Addysg ar gyfer datblygu cynaliadwy a dinasyddiaeth fyd-eang (ADCDF)

    Mae ADCDF yn galluogi pobl i ddatblygu’r wybodaeth, y gwerthoedd a’r medrau i gyfranogi mewn penderfyniadau ynglŷn â’r ffordd yr ydym yn gwneud pethau’n unigol a gyda’n gilydd, yn lleol ac yn fyd-eang, a fydd yn gwella ansawdd bywyd nawr heb niweidio’r blaned i’r dyfodol.

  • Addysg heblaw addysg yn yr ysgol (HAYYY)

    Addysg yw hon sy’n cael ei darparu i ddisgyblion na allant, am amrywiaeth o resymau, fynd i’r ysgol. Yn aml, disgyblion yw’r rhain y mae eu hanghenion cymdeithasol, emosiynol ac ymddygiad wedi eu harwain at gael eu gwahardd o’r ysgol. Mae enghreifftiau eraill yn cynnwys disgyblion na allant fynd i’r ysgol am resymau iechyd. Mae’r ddarpariaeth addysgol y tu allan i leoliad yr ysgol yn cynnwys:

    •  unedau cyfeirio disgyblion sydd wedi cofrestru (gweler nes ymlaen yn yr eirfa hon);
    •  addysg yn y cartref gan wasanaeth dysgu gartref yr awdurdod lleol; ac
    •  addysg a hyfforddiant sy’n cael eu darparu gan asiantaethau allanol fel y tîm troseddau ieuenctid, asiantaethau gwirfoddol neu ddarparwyr yn y gwaith.
  • Aelodau etholedig

    Cynghorwyr yw’r rhain sydd wedi’u hethol gan ddinasyddion ardal i’w cynrychioli ar gyngor yr awdurdod lleol am gyfnod o bedair blynedd.

  • Asesiadau diwedd cyfnod allweddol

    Asesu cyrhaeddiad plant yn 7, 11 a 14 oed yn erbyn meini prawf a deilliannau neu lefelau asesu’r Cyfnod Sylfaen/Cwricwlwm Cenedlaethol.

  • Arfer ragorol

    Os ydym yn barnu bod gan ddarparwr arfer ragorol mewn maes gwaith penodol, rydym yn ei wahodd i ysgrifennu astudiaeth achos. Mae’n bosibl y cyhoeddwn yr astudiaethau achos ar ein gwefan fel y gall eraill rannu’r arfer dda hon.

  • Arolygiaeth Carchardai EM

    Arolygiaeth Carchardai Ei Mawrhydi.

  • Arolygiaeth Prawf EM

    Arolygiaeth Gwasanaethau Prawf Ei Mawrhydi.

  • Awdurdod lleol

    Awdurdod neu gyngor sy’n gyfrifol am ddarparu amrywiaeth eang o wasanaethau cyhoeddus, yn cynnwys addysg i ddisgyblion o oed ysgol, mewn ardal benodol.

  • Arolygiadau monitro

    Mae Arolygwyr Ei Mawrhydi yn Estyn yn cynnal ymweliadau monitro bob blwyddyn ag ysgolion annibynnol sy’n darparu ar gyfer disgyblion ag anghenion addysgol arbennig. Diben yr ymweliadau hyn yw darparu adroddiad i Lywodraeth Cymru ar safonau ac ansawdd addysg, a nodi materion pwysig ar gyfer gwella yn yr ysgolion hyn.

  • Arolygydd cymheiriaid

    Dyma rywun sy’n ymuno â thîm arolygu ac sy’n gweithio yn y sector sy’n cael ei arolygu ar hyn o bryd. Mae’n gyfrifol am arolygu dangosydd ansawdd, agwedd neu gwestiwn allweddol. Mae’n gallu cyfrannu ei brofiad ei hun o arferion gweithio cyfredol. Mae angen i arolygwyr cymheiriaid fodloni amodau penodol cyn iddynt gwblhau rhaglen hyfforddi ac asesu berthnasol.

  • Addysg bersonol a chymdeithasol

    Mae addysg bersonol a chymdeithasol (ABCh) yn cynnwys popeth y mae ysgol yn ei wneud i hyrwyddo datblygiad personol a chymdeithasol ei disgyblion. Mae hyn yn cynnwys yr holl brofiadau a’r cyfleoedd dysgu sy’n cael eu cynllunio. Bydd y rhain yn digwydd nid yn unig yn yr ystafell ddosbarth, ond mewn meysydd eraill o brofiad ysgol hefyd sy’n dangos gwerthoedd a bywyd cymunedol yr ysgol.

  • Anawsterau dysgu difrifol a dwys

    Mae anawsterau deallusol neu wybyddol sylweddol gan ddisgyblion sydd ag anawsterau dysgu difrifol. (Mae anawsterau gwybyddol yn cynnwys cyflyrau fel problemau cofio tymor byr neu dymor hir, a’i chael hi’n anodd gwneud penderfyniadau neu i gynllunio a threfnu’r tasgau bob dydd mwyaf syml. Gall fod anawsterau cysylltiedig ganddynt hefyd o ran symud a chydsymud, cyfathrebu a deall, a dysgu medrau hunangymorth.)

  • Ailarolygu

    Dyma gategori gweithgarwch dilynol yn y sector ôl-16. Fel arfer, os yw o leiaf un o’r barnau cyffredinol ar gyfer darparwr ôl-16 yn anfoddhaol, bydd Estyn yn cynnal ailarolygiad. Os bydd canlyniad ailarolygiad yn anfoddhaol hefyd, bydd Estyn yn cyfeirio’r darparwr at yr Adran Addysg a Sgiliau, a allai arwain at ymyriadau o ran cyllid neu gytundebau.

  • Adsefydlu

    Y prosesau sy’n galluogi troseddwr i ymgartrefu ‘nôl yn y gymuned pan fydd wedi cwblhau ei ddedfryd.

  • Anghenion Addysgol Arbennig (AAA)

    Caiff anghenion addysgol arbennig eu diffinio yng Nghod Ymarfer AAA Cymru (2002) a gallant gynnwys anabledd, anawsterau dysgu neu anawsterau emosiynol, cymdeithasol ac ymddygiad.

  • Anawsterau dysgu difrifol a dwys

    Mae anawsterau deallusol neu wybyddol sylweddol gan ddisgyblion sydd ag anawsterau dysgu difrifol. (Mae anawsterau gwybyddol yn cynnwys cyflyrau fel problemau cofio tymor byr neu dymor hir, a’i chael hi’n anodd gwneud penderfyniadau neu i gynllunio a threfnu’r tasgau bob dydd mwyaf syml. Gall fod anawsterau cysylltiedig ganddynt hefyd o ran symud a chydsymud, cyfathrebu a deall, a dysgu medrau hunangymorth.)

  • Adeiladu Sgiliau

    Mae’r rhaglenni hyn yn rhoi cyfle i ddysgwyr roi cynnig ar fathau gwahanol o swyddi, er mwyn canfod pa un sy’n eu gweddu orau. Mae’r rhaglenni hefyd yn cynorthwyo dysgwyr i ddatblygu’r medrau sydd eu hangen arnynt i symud ymlaen at hyfforddiant pellach neu i waith.

  • Anawsterau cymdeithasol, emosiynol ac ymddygiad

    Gall disgyblion sydd â’r anawsterau hyn ddangos ymddygiad encilgar, unig, aflonyddgar, gorfywiog, disylw, anaeddfed yn gymdeithasol neu heriol. Mae anawsterau cysylltiedig gan rai o’r disgyblion hyn o ran iechyd meddwl neu iechyd corfforol, cyfathrebu a dysgu.

  • Asesiad o Wariant Safonol (SSA)

    Mae Llywodraeth Cymru yn dosbarthu ei Grant Cynnal Refeniw blynyddol i bob Cyngor drwy fformiwla o’r enw Asesiad o Wariant Safonol. Yr Asesiad o Wariant Safonol yw’r swm y mae Llywodraeth Cymru yn asesu y mae ei angen er mwyn darparu lefel safonol o wasanaeth yn yr ardal, mewn termau cymharol. Mae gan bob awdurdod lleol elfen a enwir yn ei Asesiad o Wariant Safonol ar gyfer gwasanaeth ieuenctid yr awdurdod lleol.

  • Addysg gwerthoedd

    Datblygu synnwyr disgyblion o gyfrifoldeb cymdeithasol a pharch tuag at eraill yw addysg gwerthoedd.

  • Addysg cyfrwng Cymraeg

    Pynciau sy’n cael eu haddysgu yn Gymraeg yw addysg cyfrwng Cymraeg.

  • Ailfodelu’r gweithlu

    Ym mis Ionawr 2003, fe wnaeth AdAS gyhoeddi ‘Codi safonau a mynd i’r afael â’r llwyth gwaith: cytundeb cenedlaethol’. Roedd hyn yn cynnwys diwygio rolau staff cymorth mewn ysgolion fel bod athrawon a disgyblion yn cael cymorth gwell.