Datblygu medrau Cymraeg ar gyfer dysgu yn y blynyddoedd cynnar

Argraffu’r dudalen hon
Teacher teaching welsh to class

Mae ymarferwyr yng Nghylch Chwarae Dwyieithog Aber-porth yn defnyddio gweithgareddau arferol i gyflwyno’r Gymraeg ac ymadroddion Cymraeg. Mae hyn yn helpu plant i ddatblygu eu dealltwriaeth a’u hatebion yn raddol. Mae ymarferwyr yn defnyddio caneuon Cymraeg ac yn darllen storïau i’r plant yn Gymraeg. Mae’r staff yn fodelau iaith da, ac yn datblygu dealltwriaeth y plant o’r Gymraeg yn eithriadol o dda. Mae’r rhan fwyaf o’r plant yn gwneud cynnydd rhagorol o ran deall a defnyddio’r Gymraeg bob dydd.


Ystod oedran: 2-4
Dyddiad arolygiad: Tachwedd 2018
 

Gwybodaeth am y lleoliad

Cylch chwarae sy’n cael ei redeg yn wirfoddol i blant rhwng dwy a phedair oed yw Cylch Chwarae Aber-porth, sydd wedi’i leoli ym mhentref arfordirol Aber-porth, Ceredigion, ac mae o fewn ardal Dechrau’n Deg.  Mae pedwar aelod o staff amser llawn a dau aelod o staff rhan-amser.  Mae dau aelod o staff yn rhannu’r rôl arwain.  Bu un arweinydd yn ei rôl er mis Medi 1985 a’r llall er mis Medi 2017.  Mae’r lleoliad wedi’i gofrestru ar gyfer 21 o blant, ac adeg yr arolygiad, roedd naw o blant yn derbyn addysg gynnar a ariennir.  Cynhelir sesiynau bob bore, yn ystod y tymor ysgol am bum niwrnod bob wythnos.  Ychydig iawn o’r plant sy’n siarad Cymraeg gartref, ac ychydig iawn ohonynt sy’n siarad Saesneg fel iaith ychwanegol.  

Cyd-destun a chefndir yr arfer sy’n arwain y sector

Mae Cylch Chwarae’r Blynyddoedd Cynnar Aber-porth yn cynllunio’n strategol ar gyfer datblygu darpariaeth Gymraeg yn llwyddiannus.  O ganlyniad, mae’r rhan fwyaf o blant yn gwneud cynnydd cryf iawn o’u mannau cychwyn, o ran datblygu eu dealltwriaeth o’r Gymraeg, a’u medrau siarad Cymraeg.  Mae’r rhan fwyaf o blant yn trosglwyddo o’r lleoliad i’r ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg leol.  Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, mae’r lleoliad wedi penodi aelod o staff sy’n siarad Cymraeg fel ei mamiaith, ac mae un aelod o staff yn mynychu dosbarthiadau dysgu Cymraeg yn yr ysgol gynradd leol ar hyn o bryd.  Mae ymarferwyr yn gweithio’n dda fel tîm i gynorthwyo’i gilydd, ac mae arweinwyr yn grymuso staff i ddatblygu eu rolau arwain a’u harbenigedd, er enghraifft trwy arwain tasgau ffocws ‘amser cofrestru’ ac adrodd storïau yn Gymraeg.  Mae ymarferwyr yn mynychu hyfforddiant cyfrwng Cymraeg a lleoliadau cyfrwng Cymraeg, sy’n datblygu eu medrau Cymraeg a’u dealltwriaeth ymhellach.  

Disgrifiad o natur y strategaeth neu’r gweithgaredd a nodwyd yn arfer sy’n arwain y sector

I ddechrau, cynlluniodd ymarferwyr gyfleoedd o fewn y gweithgareddau dyddiol arferol i gyflwyno geirfa ac ymadroddion Cymraeg.  Bu ymarferwyr yn myfyrio ar y rhain ac yn eu diwygio i helpu plant i ddatblygu eu dealltwriaeth a’u hatebion yn raddol.  Fe wnaethant gofnodi’r rhain ar gyfer yr holl weithgareddau dyddiol arferol, er enghraifft cofrestru dyddiol neu ‘amser cylch’, a chofnodi tywydd dyddiol, rhif neu siâp yr wythnos a lliw’r wythnos.  Sicrhaodd hyn gywirdeb a chysondeb, a datblygu hyder ynglŷn â geirfa ac ymadroddion a gyflwynwyd gan wahanol aelodau o staff.  Yn ychwanegol, fe wnaethant nodi’r atebion Cymraeg cywir a ddisgwylir gan blant i gynorthwyo cywirdeb.                                                                    

Mae plant yn cymryd cyfrifoldeb am arwain y drefn ddyddiol ‘amser cofrestru’ yn eu rôl fel ‘Helpwr y Dydd’.  Maent yn ymfalchïo’n fawr yn y cyfrifoldeb hwn, ac o ganlyniad i ailadrodd geirfa ac ymadroddion bob dydd, mae eu dealltwriaeth a’u hyder wrth siarad Cymraeg yn datblygu’n gyflym.  Wrth i blant ddatblygu eu Cymraeg, mae ymarferwyr yn cynyddu’r eirfa a’r ymadroddion iaith a gyflwynir.  Yn ystod ymweliadau pontio athrawes y dosbarth Derbyn o’r ysgol gynradd leol â’r lleoliad, mae ymarferwyr yn trafod geirfa ac ymadroddion a ddefnyddir yn arferion dyddiol y dosbarth Derbyn ac yn diwygio eu darpariaeth eu hunain i gefnogi dilyniant plant a’u cynorthwyo i drosglwyddo’n esmwyth i’r ysgol.  Yn ystod ‘amser cylch’, caiff plant eu rhannu’n ddau grŵp gwahaniaethol yn unol ag oedran, ac mae hyn yn rhoi cyfle i staff gyflwyno ymadroddion syml iawn i blant o oedran cynnar, cyn iddynt fynd ymlaen i ddysgu ymadroddion hwy neu ychwanegol yn y grŵp hŷn.

Pan fyddant yn cyrraedd y lleoliad bob dydd, mae ymarferwyr yn defnyddio caneuon Cymraeg â symudiadau.  Mae hyn yn darparu ethos Cymreig ac yn annog dealltwriaeth ac adnabyddiaeth well o’r eirfa a gyflwynwyd.  Maent yn darllen storïau i’r plant yn Gymraeg yn rheolaidd, gan gynnwys storïau am ddiwylliant a chwedlau gwerin Cymru. 

Yn dilyn llwyddiant y ddarpariaeth Gymraeg mewn gweithgareddau dyddiol arferol, bu myfyrwyr yn myfyrio, a nodwyd bod angen gwella darpariaeth Gymraeg mewn meysydd darpariaeth barhaus.  Roedd ymarferwyr eisiau i blant ddefnyddio’r Gymraeg yn hyderus y tu hwnt i weithgareddau dyddiol arferol.  Darparodd Swyddog y Gymraeg ar gyfer yr awdurdod lleol batrymau iaith a geirfa iddynt ar gyfer gwahanol feysydd darpariaeth barhaus, fel posteri gweledol ac enghreifftiau o ymadroddion.  Mae ymarferwyr yn defnyddio’r rhain fel deunyddiau cyfeirio ac atgoffa pan fydd plant yn chwarae yn y gwahanol ardaloedd, fel ardaloedd creadigol, chwarae rôl, symud a pherfformio, i ddangos ymadroddion cywir a chefnogi eu hatebion.

Gwna ymarferwyr ddefnydd da iawn o adnoddau a ddarperir gan Swyddog y Gymraeg ar gyfer yr awdurdod lleol, Athro Ymgynghorol a Swyddog Datblygu’r Lleoliad.  Mae’r rhain yn darparu her barhaus ac yn cefnogi dealltwriaeth ymarferwyr ymhellach, gan gynorthwyo cysondeb a chywirdeb mewn atebion.  Enghraifft arall yw cronfa o hwiangerddi a chaneuon ar gyfer y sach ganeuon, gyda phosteri â darluniau a phropiau.

Mae ymarferwyr yn gweithio’n dda fel tîm i gynorthwyo ei gilydd â dealltwriaeth a chyflwyno geirfa Gymraeg newydd, a manteisio ar yr aelod o staff sy’n siarad Cymraeg yn rhugl.  Mae pob un ohonynt yn fodelau iaith da ac yn datblygu dealltwriaeth a defnydd y plant o’r Gymraeg yn eithriadol o dda.  Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, mae ymarferwyr wedi gwneud defnydd gwell o’u harsylwadau o ddatblygiad medrau Cymraeg plant wrth gynllunio gweithgareddau a diwygio gweithgareddau dyddiol arferol i sicrhau dilyniant.  O ganlyniad, mae ymarferwyr yn cyflwyno geirfa Gymraeg mewn amrywiaeth o dasgau â ffocws ar draws gwahanol feysydd dysgu, er enghraifft iaith fathemategol fel enwi siapiau, iaith mesurau, a gweithgareddau crefft fel lliwiau ac enwau deunyddiau.

Mae arweinwyr yn gwerthuso eu cynnydd gan ddefnyddio dogfen ‘Y Cynnig Gweithredol’ ac mae canlyniad y broses hon yn cefnogi eu ffocws parhaus ar ddatblygu darpariaeth Gymraeg.  Cryfder arall o ran y ddarpariaeth Gymraeg yw’r gweithgareddau o fewn y rhaglen bontio a sefydlwyd ar y cyd â’r ysgol gynradd leol a’r Cylch Meithrin cyfagos yn y pentref, fel Diwrnod y Llyfr, Dydd Gŵyl Dewi, Gŵyl y Cynhaeaf a chyngherddau Nadolig. 

Beth fu effaith y gwaith hwn ar y ddarpariaeth a safonau dysgwyr?

Mae’r gwaith cynaledig ar ddatblygu darpariaeth Gymraeg wedi sicrhau bod staff yn hyderus yn eu medrau Cymraeg, ac yn cynnig darpariaeth o ansawdd uchel i blant.  O ganlyniad, mae’r rhan fwyaf o blant yn gwneud cynnydd rhagorol o ran deall a defnyddio’r Gymraeg bob dydd wrth iddynt chwarae.  Mae gan ymarferwyr ddisgwyliadau uwch ohonyn nhw eu hunain, ac o atebion plant, ac maent yn gynyddol hyderus yn cywiro atebion a phatrymau iaith. 

Sut ydych chi wedi rhannu eich arfer dda?

Rhennir arfer â staff a lleoliadau eraill trwy gyfarfodydd rhwydwaith a digwyddiadau hyfforddi.  Mae Athro Ymgynghorol yr ALl a Swyddog y Gymraeg yn rhannu arfer yn ystod ymweliadau cymorth â lleoliadau eraill, ac yn ystod digwyddiadau hyfforddi.

Cysylltiadau: http://www.aberporthplaygroup.co.uk/